بسم الله الرحمن الرحيم

صاحب امتياز: جامعه‌القرآن‌الكريم: سيدمحمدمهدي طباطبايي
مدير مسئول: محمد اسعدي
سردبير: سيدمحمدرضا حسن زاده طباطبايي
طرح و گرافيك:نعيمه داوودي
مدير فني: شهرام بردبار
شوراي نويسندگان: مصطفي حقاني‌فضل، جواد شهبازي، سيد محمد رضا طباطبايي.
امور مشتركين: علي عباسي

مطلب صفحه
قرآن در كلام بزرگان 2
نردبان آسمان 3
اگر مي‌توانستم دلم را برايت مي‌فرستادم 4
تپه شهدا را آزاد كردم 6
تقليد در تلاوت 7
واژگان مشابه 8
او فراموش نمي‌كند 9
چرا حافظان قرآن نمي‌خوانند (مصاحبه با استاد پرهيزگار) 10
عارفان بهشتي 14
قرآن در سودان 15
حق يا تكليف 16
به كجا چنين شتابان 17
آزمون حفظ 18
زلال احكام 20
واجب فداي مستحب 20
احكام كودكان 21
حق فرزند 21
اعجاز صوتي 22
از ميان برخيز 23
علاقه‌مند كردن فرزند به قرآن 24
خوشي‌هاي زندگي را به اهل‌بيت گره بزنيد 25
يك دقيقه با فرزندم 25
دو تن همراه، به كه صد تن تنها 26
به اسم صدا بزنيد 27
برنامه خواب 28
تربيت را به دست بازي نسپاريد 29
الگوي مصرف 30
ميوه پاي درخت مي‌افتد 31
مسلمانان، مسلماني كجا رفت 32
شعر و ادب 33
يك كتاب در يك مقاله(روش حفظ آيات مشابه) 34
حافظه 36
كوتاه و خواندني 37
فرودگاه قرآن 38
ببخشيد حاج‌آقا يك سؤال داشتم 39
اخبار 40
پيامك 42
مقالات تصويري 43
گفت‌وگو با خدا 44
در اردوگاه 45
با خوانندگان 46
جدول 47

لوگوي نسيم وحي
در بهشت قرآن با نسيم وحي
ماهنامه قرآني، آموزشي
شماره 10 ، دي ماه 1386

نشاني: قم، خيابان صفاييه، كوچه ممتاز، پلاك 25، جامعه‌القرآن‌الكريم، ماهنامه نسيم وحي
تلفن و نمابر: 7833450
پست الكترونيك: NasimVahy@Gmail.com
وبلاگ: http://nasimevahy.parsiblog.com

امام صادق عليه‌السلام: أدِّبُوا أولادَكُم عَلي ثَلاث خِصالٍ : حُبّ نَبِيِّكُم وَ حُبّ أهلِ بَيتِهِ وَ قَرائَةِ القُرآن
فرزندان‌تان را بر سه خصلت تربيت كنيد: دوست داشتن پيامبرتان، دوست داشتن اهل بيت او و قرائت قرآن.
خلاصه عبقات الأنوار، ج 4، ص 255
امام خميني رحمه‌الله: آمريكا اسلام و قرآن مجيد را به حال خود مضر مي‌داند و مي‌خواهد آن‌ها را از جلو خود بردارد.
صحيفه نور، ج11، ص111
مقام معظم رهبري مدظله‌العالي: اگر بخواهيد قرآن در خانه‌ها، بين بچه‌ها، بين بزرگ‌ها، بين زن و مردها رواج پيدا كند، بايستي قهرمانان قرآني را احترام كنيد. اين است كه ما به اين‌ها احترام مي‌كنيم. اين‌ها حامل قرآن‌اند، اين‌ها عزيزند. زبان اين‌ها عزيز است، لب‌ها و دل‌هاي اين‌ها عزيز است؛ چون با قرآن مأنوس است. جان ما به قربان قرآن.
اگر بخواهيم همه مردم در سطح متوسط قرار بگيرند، بايد تعدادي در سطح عالي و تعداد كم‌تري در سطح اعلا داشته باشيم. خاصيت بهترين‌ها اين است كه متوسطين را به طرف خودشان مي‌كشانند و به جلو مي‌برند. به همين دليل است كه قاري قرآن و خوش‌خوانان و حافظان و متبحران در قرآن، بايد روز به روز بيش‌تر و روز به روز بهتر شوند؛ هم كمّ‌شان زياد شود،‌ هم كيفيت آن‌ها بهتر شود.

در محضر عارفان

نردبان آسمان
همه دوست داريم با دانشمندان الهي و رباني كه كوله‌باري از حكمت دارند، ديدار و گفت‌وگو كنيم؛ سؤالات‌مان را بپرسيم و جواب‌هاي حكيمانه بگيريم.
آن‌چه مي‌خوانيد توصيه‌ها و پاسخ‌هاي حضرت آيت‌الله بهجت به سؤالات مراجعه‌كنندگان مي‌باشد كه مي‌تواند چراغي در راه ما باشد.
آيا مي‌شود خودمان به اين دستوراتي كه از بزرگان در كتاب‌هاي اخلاقي رسيده و نوشته شده عمل كنيم؟
بزرگان براي اسلام زحمات بسيار كشيده‌اند، ولي هر كدام از راه خاصي افراد را به سوي خدا مي‌بردند. ولي من راهم اين است كه دستورالعمل فقط در يك چيز جمع شده، در يك كلمه خيلي كوچك، خيلي كوچك، و آن «ترك گناه» است؛ ولي فكر نكن ترك گناه چيز ساده‌اي است گاهي خيلي مشكل است. و تمام دستورات خودشان بعداً مي‌آيد. ترك گناه مثل چشمه‌اي است كه همه چيز را خود به دنبال دارد، شما گناه را ترك كنيد دستورات بعدي و عبادات ديگر خود به خود به سمت شما مي‌آيد.
خيال مي‌كنيم خيلي چيزها گناه نيست، و حال آن‌كه نگاه تند به مطيع و نگاه محبت‌آميز به عاصي (گنه‌كار) است كه شايد ما گناه نشماريم.
تا مي‌توانيد گناه نكنيد. اگر احياناً گاهي مرتكب شديد، سعي كنيد گناهي كه در آن حق‌الناس است نباشد. اگر گناهي مرتكب شديد كه در آن حق‌الناس است، سعي كنيد در همين دنيا آن را تسويه كنيد1.
فرزند من معتقد است كه نوري از امام علي عليه‌السلام مشاهده نمود و مدتي با او همراه بوده است؛ آيا اين مطلب حق است يا نه و چگونگي رهايي از آن چيست؟
بر هر مرد و زن مؤمن لازم است كه به وظايف معلوم خود كه انجام واجبات و ترك محرمات است، عمل نمايد؛ و آن‌چه را كه در بيداري يا خواب مي‌بيند، اگر حق باشد آن را با صلوات زياد بر حضرت نبي اكرم و آل او عليهم‌السلام تكميل نمايد؛ و اگر باطل باشد يا حقي باشد كه از آن در راه باطل استفاده شده باشد، زياد صلوات فرستادن بر حضرت محمد و آل او، آن را دفع مي‌نمايد2.
چه كار كنيم كه رؤياي صادقه ببينيم؟
راست‌گويي، در ديدن رؤياي صادقانه و صفاي روح خيلي مؤثر است3.
براي علاج بي‌خوابي چه كنيم؟
دعايي در كتاب جنات الخلود است كه براي شخصي كه بيماري دارد و نمي‌تواند بخوابد، خوب است. نمي‌دانم اين دعا در مفاتيح هم ذكر شده است يا نه.
خوردن مايعات و ماست و خيار براي زود خوابيدن خوب است، البته شايد هضم خيار سنگين باشد، ولي آب دوغ ـ هر چند يك ليوان در شب خورده شود ـ براي خواب مفيد است4.
براي خواب‌هاي بد و كابوس و احياناً بي‌خوابي چه مرقوم مي‌فرماييد؟
سوره‌هايي كه با «قل» شروع مي‌شود، در وقت خواب بخواند و علاوه بر آن دعايي كه در جنات الخلود نقل كرده‌اند كه اولش اين است: «سبحان الله ذي الشأن دائم السلطان ...» را بخواند5.
در نماز شب و سحرخيزي قدري كسل هستم، لطفاً راهنمايي فرماييد.
كسالت در نماز شب به اين رفع مي‌شود كه بنا بگذاريد هر شبي كه موفق [به خواندن آن] نشديد، قضاي آن را به جا بياوريد6.
در تعبديات كوه كندن (كار دشوار طاقت‌فرسا) از ما نخواسته‌اند، سخت‌ترينش نماز شب خواندن است كه در حقيقت، تعيين وقت خواب است نه اصل بي‌خوابي؛ بلكه نيم ساعت زودتر بخواب تا نيم ساعت زودتر بيدار شوي. آيا مي‌ترسي اگر بيدار شوي، ديگر خوابت نبرد و بميري؟ اگر خواب بماني در خواب هم ممكن است بميري7.
پي‌نوشت‌ها
1. فريادگر توحيد، 217ـ 218.
2. پرسش‌هاي شما و پاسخ‌هاي حضرت آيت‌الله بهجت، ص 104.
3. 700 نكته، 158.
4. 700 نكته، 2/12.
5. پرسش‌هاي شما و پاسخ‌هاي حضرت آيت‌الله بهجت، ص 175.
6. به سوي محبوب، ص77.
7. 700 نكته، 2/17.

داستان دوستان

اگر مي‌توانستم، دلم را برايت مي‌فرستادم!
خاطره‌اي از دوستي مقام معظم رهبري و مرحوم آيت‌الله بهجتي (شفق)
يكي از روزهاي دهه شصت بود. ائمه جمعه كشور با رييس‌جمهور ديدار داشتند. در ميان‌شان چهره‌هاي مشهور و عالمان بزرگي بودند كه امروز بعضي‌هايشان نيستند. بعد از گزارش و سخنان آنان، نوبت رييس‌جمهور رسيد. او پشت تريبون قرار گرفت و سخنراني‌اش را شروع كرد. بحث درباره جايگاه نماز جمعه در نظام اسلامي بود. ارتباطي كه شنوندگان با بحث پيدا كرده بودند باعث شده بود، جز طنين سخنان گوينده، صداي ديگري از سالن شنيده نشود. ناگهان سكته‌اي در سخنراني پيش آمد. نظم سخن آشفته شد و نگاه رييس‌جمهور در انتهاي سالن ماند. شايد محافظان زودتر از همه متوجه اتفاق غير عادي‌اي شدند. بين‌شان نگاه‌هاي نگراني رد و بدل شد. شنوندگان نيز به آن سمت برگشتند. شيخ ميان‌سالي كه تازه وارد مجلس شده بود، دو دستش را باز كرده بود و با چهره خندان به طرف تريبون پيش مي‌آمد. پيش از اين كه پاسداران اقدامي بكنند، رييس‌جمهور سخنراني را رها كرد. از تريبون فاصله گرفت و با سيماي بشاش به پيشواز او رفت. او حجت‌الاسلام بهجتي،‌ امام جمعه اردكان بود. آن روز هرچند بعضي از حاضران از دوستي او با آقا مطلع بودند، اما هرگز فكر نمي‌كردند اين دوستي اين‌قدر عميق باشد كه در چنين مجلسي، همه آداب و ترتيب‌هاي رايج فراموش شود!
قدمت اين دوستي به سال‌هايي برمي‌گشت كه آيت‌آلله خامنه‌اي از مشهد به قم آمده بودند و محور طلاب فاضل و اهل ذوق و معناي حوزه گشته بودند. اما در اين ميان چند تني بودند كه حساب‌شان جدا بود و دوستي‌شان از جنس ديگري بود. يكي از آنان شيخ محمدحسين بهجتي بود. اين آشنايي در سال 1338 در درس خارج فقه حضرت امام ره اتفاق افتاد و در جلسات مباحثه آن درس، تبديل به دوستي ديرينه‌اي شد.
پايگاه اطلاع‌رساني و دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبري مدظله‌العالي در پي رحلت آيت‌الله بهجتي (متخلص به شفق) امام جمعه فقيد اردكان و شاعر متعهد كشور، خاطره‌اي دل‌انگيز از دوستي عميق و صميمي معظم‌له و آن مرحوم را كه حاوي مكاتبه‌اي است در سال 43، منتشر كرده است كه تقديم حضور مي‌گردد:
يك روز، بعد از تمام شدن مباحثه‌ام زدم به دامن طبيعت تا قدري استراحت كنم در كنار سبزه‌ها، در كنار يك جوي آب رواني بنشينم. اگر هم حالي دارم شعري بگويم، يا چيزي بنويسم. ديدم كنار جوي، وسط گندم‌زارهاي بسيار انبوه، يك سيد بزرگواري نشسته، البته من از پشت سر ايشان را مي‌ديدم. دور هم بودند. فكر كردم كه برادر عزيزم هست. با شور و ولع عجيبي آرام آرام رفتم، با شتاب مي‌رفتم؛ اما سعي مي‌كردم صداي پايم معلوم نشود كه ايشان از حال خودشان بيرون نيايند؛ تا نزديك شدم وقتي كه نگاه كردم به قيافه ايشان، ديدم عجب، ايشان كس ديگري است. آن مايه اميد من و مايه انس من كه به او علاقه و ارادت مي‌ورزيدم نبود. آن‌چنان شد وضع روحي من كه همان‌جا يك مثنوي پرشوري گفتم به نام «اشتباه» كه بعضي از شعرهايش اين است:
بيهوده خيال ماه كردم
اي واي كه اشتباه كردم
اي دوست مبين خطا گناهم
اين نيست نخست اشتباهم
هر روز ز مستي و خماري
زين سان كنم اشتباه كاري
...
مثنوي، مثنوي بلندي است. خيلي پرشور كه از اول وصف اميد و شوق سرشار كه از چشم و سر و صورت و قلب و دل انسان مي‌جوشد، به صورت خيلي كامل تجسم داده شده و بعد كه يك مرتبه ديدم ايشان نيستند و مراد من نيستند، سردي و نااميدي و شكستي خاطر به صورت عجيبي در اين شعر مجسم شده. اين شعر را براي ايشان ارسال كردم. بعد از مدتي اين نامه از ايشان [مقام معظم رهبري] رسيد:
«آشناي دلم! قربانت، قربان تو و سوز تو، قربان تو و دل تو و حتي قربان «اشتباه» تو. مجسمه نور همه چيزش نور و روشني است. اگر احياناً نگاه تندي هم بكند و دشنام و ملامتي هم بفرستد، باز نورباران كرده است و روشني بخشيده، روشني دل و ديده، آن هم دل و ديده‌اي پژمرده و افسرده. ديشب در دل شب، نامه عزيز و روشني‌بخش تو را زيارت كردم و اگر توان آن را داشتم كه در همان لحظه به جاي جواب و به نام عذر از تقصير، فاصله‌ها را درنوردم و بوسه اعتذار بر آن آستان عشق و سوز بزنم، لحظه‌اي توقف نمي‌كردم، ولي مي‌دانيم كه بنا نيست دل دردمندان بي‌طپشي، و سينه مشتاقان بي‌سوزي بگذرد. من هم در اين حسرت خواهم بود، تا چه پيش آيد. ناچارم براي تسكين خود از قلم استمداد كنم. اما عقده دل اين بار گران، كجا و خامه ناتوان، آن هم قلم به دست و پاي من و آن هم در برابر آن توده آتشي كه تو فرستاده‌اي. راستي اين نامه نبود، اين يك خرمن آتش بود بر سر من ريخت. دل پر سوز و دردآلودي بود كه رسا و فصيح سخن مي‌گفت و خود را نشان مي‌داد. اين يك قطعه ادبي است كه بر پايه صفا و واقعيت و پاكي خود هميشگي و ابدي خواهد ماند. من در جواب چه بنويسم؟ راستي، دوست عزيز! جواب يك قطعه شعر و يك پارچه احساس را چه مي‌توان نوشت. نامه تو از جمله اول تا آخرش احساس و شعر است، سوز و لطافت و رقت است. در مقابل اين‌ها چه مي‌توان كرد. اگر مي‌‌توانستم مي‌خواستم در جواب، عكس تو را براي تو بفرستم. عكسي كه از تو، از آن موجود درخشنده و جذاب بر صفحه دل من نقش بسته است. آن‌جا تو آن‌چنان كه هستي، به همان پاكي و قداست، به همان جلوه و درخشندگي متجلي و نماياني. اگر همه مردم آن جلوه تو را مي‌ديدند، يعني در حقيقت، تو را مي‌ديدند، همه چون من محو زيبايي و خوبي تو مي‌شدند. آن وقت ديگر تو بودي و يك جان شيدا. اگر من مي‌توانستم آن عكس را به تو نشان بدهم، به راستي جواب تو را داده بودم. آن وقت بود كه به تو مي‌گفتم كه در زير آن قطعه ادبي، يك فراز ديگر براي يك اشتباه ديگر باز كن و با يادآوري آن از تكرارش درگذر. اشتباه در اين كه شناساي خود را پيمان‌شكن و فراموش‌كار خوانده‌اي. مگر كسي كه تو را ديد، مي‌تواند نسبت به تو فراموش‌كار باشد. آنان كه اين‌چنين بودند و تاكنون ديده‌اي، به حقيقت تو را نديده‌اند. آري، اگر مي‌توانستم دلم را برايت بفرستم و چهره‌اي را كه از تو در آن است به تو نشان دهم، جواب تو را داده بودم، اما چه كنم كه نمي‌توانم. ترسيم دل، كار من نيست. تو بايد با ديدگان روشن‌بين و درون‌گر خود اعماق روح مرا بخواني تا گواه صدق مرا بازيابي. به هر حال پس از اين جمله، اولين سخن من اعتذار است. اعتذار از آن كه با قصور يا تقصير خود، آن دل تابان و روشن را آزرده‌ام و چنين احساس لطيف و رقيق را جريحه‌دار ساخته‌ام. مي‌دانم به هر صورت اين گناه بزرگ است، ولي چون تقصير در اين باره را گناهي نابخشودني مي‌شمارم، مي‌خواهم به تو اطمينان دهم كه تقصير نداشته‌ام. مدتي بيش از يك ماه است كه بر اثر غائله و حادثه اخير، تمام برنامه‌هايم متغير و متبدل است. نامه تو در اولين سطر برنامه كارهاي بعد از مراجعت از قم من، بوده است. ولي اين كار هم مثل بسياري از كارهاي لازم ديگر مشمول قصور من شده و تا زماني دير به تأخير افتاد. حال از دوردست، دست تو را مي‌بوسم و عذر مي‌خواهم و اگر نپذيري دل خود و دل تو را شفيع مي‌آورم. اگر مي‌تواني با دل ستيزه كني، عذرم را نپذير. ولي تو خوب‌تر از آني كه عذر بي‌تقصيري را رد كني. يقين دارم خواهي پذيرفت. در اين صورت در انتظار رضايت‌نامه تو هستم. شعر، بسيار جالب و عالي بود. البته تا حدود يك بار خواندم. يقيناً باز هم خواهم خواند و مطمئناً بيشتر از شيريني‌هاي آن بهره خواهم برد.
قربانت، خامنه‌اي 1343/9/15
«اگر عكسي داري، برايم بفرست. چند عدد عكس مكرر من پيش آقاي عبايي در مدرسه خان است و متعلق به شماست».

روايت فتح

تپه شهدا را آزاد كردم
در يكي از روزهاي گرم تابستان سال 66 كه يگان ما در غرب سرپل ذهاب مستقر بود، همراه تعدادي از بچه‌ها، براي انجام عمليات شناسايي به اطراف رودخانه اروند رفتيم. پس از انجام مأموريت، به سمت يگان حركت كرديم. وقتي به تپه مشرف به يگان رسيديم، ستوني از خودروهاي تانك‌بر را كه در جاده خاكي مجاور يگان در حركت بودند، مشاهده كرديم. اين امر تعجب ما را برانگيخت. هيچ كس حرفي نمي‌زد. شور و حال بچه‌هاي يگان و بعضي شواهد، نويد عمليات جديدي را مي‌داد طولي نكشيد كه فرمان حركت صادر شد. به سرعت مقصدي كه هنوز برايمان نامعلوم بود به راه افتاديم.
در ميان راه اطلاع يافتيم كه دشمن بعثي از محور ميمك اقدام به تك كرده است. ساعتي بعد به منطقه عملياتي رسيديم؛ اما به خاطر آتش پر حجم مزدوران بعثي، نتوانستيم تانك‌ها را به منطقه درگيري برسانيم؛ لذا تانك‌ها را در منطقه‌اي پياده كرديم و منتظر رسيدن بقيه بچه‌ها شديم. وقتي بقيه بچه‌ها به ما ملحق شدند، با اولين تانك به سوي منطقه درگيري حركت كرديم و پس از بالا رفتن از يال ميمك به نيروهاي خودي پيوستيم. گرماي سوزان منطقه و ساعت‌هاي درگيري، بچه‌ها را كاملاً خسته كرده بود. با اين حال به محض مشاهده اولين تانك، بچه‌ها نيرو و توان مضاعف يافتند و فرياد شادي سردادند. ديگر درنگ جايز نبود. من به سرعت به طرف سكوي تيراندازي حركت كردم و پس از شناسايي هدف‌ها شروع به تيراندازي نمودم.
طولي نكشيد كه تانك‌هاي ديگر نيز وارد معركه شدند. بچه‌ها بي‌وقفه تلاش مي‌كردند و عزمشان را جزم نموده بودند تا به هر نحو، مناطق اشغال شده، خصوصاً تپه شهدا را از مزدوران بعثي بازپس گيرند. آتش دشمن بعثي نيز هر لحظه شدت بيشتري مي‌يافت. با وجود آن كه نيروهاي تازه نفس زيادي به ياري ما شتافته بودند، اما هنوز تصرف هدف‌ها ميسر نشده بود و درگيري سختي در اين چند روز داشتيم.
يك روز بعد ازظهر، همراه تعدادي از دوستان كنار تانك ايستاده بوديم و به سخنان فرمانده عملياتي كه براي بالا بردن روحيه پرسنل سخن مي‌گفت، گوش مي‌داديم. در همين بين نوجواني خوش‌سيما با لباسي كه مشخص نبود ارتشي است يا بسيجي، از جاده خاكي كنار يگان بالا آمد و به جمع بچه‌ها پيوست. او پارچه سبز رنگي بر پيشاني خود بسته بود و با سن‌ّ كمي كه داشت در ميان سايرين جلب توجه مي‌نمود. به محض اين كه چشم فرمانده عمليات به وي افتاد، او را صدا زد و پرسيد: از كدام واحد هستي و اين جا چه كار مي‌كني؟ نوجوان خوش سيما نيز با ادب و در كمال متانت و خون‌سردي پاسخ داد: من سرباز امام زمانم و آمده‌ام تا تپه شهدا را آزاد كنم. بعد هم به سوي خط مقد‌ّم به راه افتاد. فرمانده عمليات نيز هر چه كرد، نتوانست مانع رفتن او بشود. نوجوان هم‌چنان رفت تا از نظر ما ناپديد شد. حدود 2 ساعت از ماجرا گذشته بود كه ناگهان از طريق بي‌سيم به فرماندهي اعلام شد كه دشمن سركوب شده و اقدام به عقب‌نشيني نموده و تپه شهدا نيز به تصرف نيروهاي اسلام درآمده است. بچه‌ها از خوشحالي سر از پا نمي‌شناختند و يكديگر را در آغوش مي‌گرفتند. نيم ساعت پس از كسب اين پيروزي با حيرت مشاهده كرديم كه همان نوجوان خوش‌سيما از سوي خط مقدم به طرف ما مي‌آيد. هيچ كس باور نمي‌كرد كه از ميان آتش پر حجم و سنگين دشمن بعثي، جان سالم به در برده باشد.
همه بچه‌ها ساكت و خاموش به او چشم دوخته بودند و او بي‌توجه به اطرافش به سمت نفربر فرماندهي مي‌رفت و خطاب به فرمانده علميات گفت: تپه شهدا را آزاد كردم. او بدون معطّلي از آن جا دور شد و از آن پس ديگر كسي او را نديد.
٭ برگرفته از: دلاوران حاج عمران، به نقل از استوار زرهي علي‌اكبر علي‌احمدي

قرائت قرآن

تقليد در تلاوت
غلامرضا شاه‌ميوه
با توجه به انواع سبك‌هاي تلاوت، آيا مسأله تقليد در تلاوت،‌ امري پسنديده است يا مذموم شناخته مي‌شود؟ آيا امكان گريز از سيطره سبك‌هاي مشهور تلاوت در حال حاضر وجود دارد و اگر چنين است براي تقليدگريزي و ارايه كارهاي نو در تلاوت چه شرايطي لازم است؟
تقليد در فن تلاوت، به معناي دنبال كردن شيوه و سبك تلاوت يك قاري توسط قاري ديگر است. حتي بسياري از قاريان صاحب نام جهان نيز در ابتداي دوران تلاوت خود از قاريان پيش از خود تقليد مي‌كرده‌اند. از آن جمله مي‌توان به تقليد شيخ ابوالعينين شعيشع در دوران جواني از شيخ محمد رفعت و نيز تقليد شيخ راغب مصطفي غلوش از مصطفي اسماعيل اشاره نمود. بنابراين مسأله تقليد دست كم در مراحل ابتدايي و مقدماتي تلاوت، امري كاملاً پذيرفته شده است.
اما نسبت به تقليد در سطوح بالا و مراحل عالي، مي‌بايست به يك نكته بسيار پر اهميت توجه نمود. مهم‌ترين شاخص براي ارزيابي تلاوت يك قاري، ارزش فني تلاوت و ميزان تسلط او در تلفيق آهنگ‌ها با الفاظ و كلمات قرآن كريم است؛ به شكلي كه هم‌گوني اين دو جريان در تمامي تلاوت او احساس شود. به عبارت ديگر قاري بايد به سطحي از تسلط در تلاوت دست يافته باشد كه هيچ‌گونه ايراد و خللي بر تلاوتش وارد نباشد. بر اساس اين شاخص مهم، گاه ارزش فني يك تلاوت تقليدي ممكن است از يك تلاوتي كه در ظاهر نوآوري‌هايي نيز دارد، بسيار بيش‌تر باشد. بنابراين يك تقليد خوب و فني نيز جايگاه و ارزش خاص خود را همواره خواهد داشت. اما اين سخن هرگز به معني درجا زدن و باقي ماندن در چنين مرحله‌اي نيست؛ بلكه با فراهم آوردن شرايطي چند، امكان تقليدگريزي براي برخي از افراد مستعد وجود دارد. آن‌چنان كه در خود كشور مصر نيز از ميان خيل عظيم قاريان در يك صد سال اخير تنها تعدادي انگشت‌شمار را سراغ داريم كه موفق به ارايه شيوه‌هايي متفاوت و نو در تلاوت قرآن كريم شده‌اند. نتيجه اين‌كه درباره جواز يا عدم جواز تقليد در تلاوت نمي‌توان حكم واحدي صادر كرد و به طور كلي تقليد را امري مذموم يا مقبول دانست.
بسياري بر اين باورند كه ديگر عصر طلايي تلاوت قرآن در مصر به پايان رسيده و آن‌چه توسط بزرگان قاريان ارايه و به ثبت رسيده تمام آن چيزي است كه در هنر تلاوت مي‌توان به انجام رساند. به ديگر سخن تمامي ظرفيت‌هاي موجود در حوزه لحن، اشباع گرديده است. اما در برابر آنان عده‌اي نيز معتقدند به رغم آن‌كه عصر طلايي تلاوت به پايان رسيده، هنوز هم ظرفيت‌هاي بكر و دست نخورده‌اي در اين هنر وجود دارد كه مي‌توان از آن‌ها استفاده كرد؛ همان‌طور كه طي سال‌هاي اخير كساني مانند شحات محمد انور با ارايه كارهايي نو در تلاوت نشان داده‌اند كه چنين امكاني هنوز هم وجود دارد.
نگارنده نيز معتقد است اگرچه يك روند تاريخي نشان داده كه جريان تلاوت قرآن كريم در كشور مصر رو به افول است، اما به دو دليل مهم مي‌توان كارهاي جديدي را هم ارائه داد:
اولاً: در طيف وسيع انغام و مقامات عربي هنوز ظرفيت‌هاي فراواني وجود دارد كه مي‌توان آن‌ها را در استخدام هنر تلاوت درآورد؛ همان‌طور كه در برهه‌هاي مختلف، اين كار توسط قاريان بزرگي چون مصطفي اسماعيل، شعيشع، حصّان و شحات انور صورت گرفته و آنان در هر مقطعي نغمه جديدي را وارد عرصه الحان قرآني نموده‌اند.
ثانياً: در يك كار موسيقايي ـ نظير تلاوت قرآن كريم ـ تكنيك‌ها يا حالت‌هاي اجرا، دامنه بسيار وسيعي دارند كه مي‌توان با تغيير آن‌ها اشكال متفاوتي ايجاد نمود و اين كاري است كه بسياري از مشاهير قرائت انجام داده‌اند و پس از آنان نيز قابل انجام است.
براي پديد آوردن سبك‌هاي جديد چهار شرط اساسي لازم است:
نخست: تسلط كامل قاري بر ابعاد فن تلاوت؛ به سخن ديگر سطح تلاوت قاري در همه ابعاد آن ـ از قبيل وقف و ابتدا، تجويد، لحن و صوت ـ بايد در اندازه قابل قبول و در يك كلام استاندارد باشد.
دوم: احاطه كامل بر مجموعه آثار برجاي مانده از قاريان مشهور جهان. براي اين مرحله لازم است قاري از آن‌چه در گذشته تحقق يافته است، آگاهي داشته باشد؛ و اين كار مستلزم تلاش زيادي است.
سوم: برخورداري از دانش كافي در زمينه مقامات و انغام عربي و تسلط در اجراي آن‌ها. لازم است قاري از ظرفيت‌هاي موجود در موسيقي مقامي عرب و فرعيات مقام‌ها آگاه بوده و از آن استفاده كامل نمايد.
چهارم: برخورداري از نبوغ و استعداد ويژه موسيقايي.
برخورداري از گوش قوي، قدرت درك و دريافت صحيح پرده‌هاي موسيقي، توان تركيب نغمات، قدرت انطباق انغام و الفاظ آيات و ... اجزايي از اين نبوغ و استعداد ويژه هستند*.
* هنر تلاوت.

واژه شناسي قرآن

واژگان مشابه
دانشمندان واژه‌شناس به تفاوت‌هاي معنايي كلمات مشابه اهميت زيادي مي‌دهند. كلماتي كه در ظاهر به يك معني يا مترادف هستند؛ اما وقتي به منشأ آن‌ها رجوع مي‌شود، معاني مختلفي را مي‌رسانند.
شناخت واژه‌هاي مشابه براي فهميدن قرآن و احاديث اهميت ويژه‌اي دارد. شما مي‌توانيد در اين صفحه به تفاوت معنايي تعدادي از كلمات مشابه و مترادف آشنا شويد.
اباء و امتناع
اباء به معني امتناع شديد است. يعني هر ابايي امتناع دارد؛ ولي هر امتناعي اباء نيست. در قرآن كريم در دو آيه زير، واژه اباء به اين معنا استمعال شده است: وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَي وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ بقره/34؛ و چون فرشتگان را فرموديم براي آدم سجده كنيد، پس به جز ابليس كه سر باز زد و كبر ورزيد و از كافران شد، [همه] به سجده درافتادند.
يُرِيدُونَ أَن يُطْفِؤُواْ نُورَ اللّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَ يَأْبَي اللّهُ إِلاَّ أَن يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ توبه/32؛ ميخواهند نور خدا را با سخنان خويش خاموش كنند؛ ولي خداوند نميگذارد تا نور خود را كامل كند، هر چند كافران را خوش نيايد.
اتمام و اكمال
اتمام يعني برطرف كردن نقصي كه در اصل چيزي وجود دارد؛ ولي اكمال يعني برطرف كردن نقصي كه از اصل نيست، بلكه به دليل عاملي بيروني عارض شده است.
در آيه سوم سوره مائده از آن‌جا كه اصل دين نقصاني نداشته است، از كلمه اكمال استفاده شده است. اما در همان آيه خداوند براي نعمت از لفظ اتمام استفاده كرده است، چون در اصل آن نعمت كم بوده و در زمان نزول آيه آن نعمت تمام شده است.
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِّإِثْمٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ مائده/3؛ امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را براي شما [به عنوان] آييني برگزيدم و هر كس دچار گرسنگي شود بيآنكه به گناه متمايل باشد [اگر از آنچه منع شده است بخورد]، بي‌ترديد خدا آمرزنده مهربان است.
اقرار و اعتراف
اقرار به معني گفتن حقيقت از طرف شخص است كه مي‌تواند هم به زبان باشد و هم با غير زبان (قرائن، رفتار و ...)؛ اما اعتراف حقيقتي است كه فقط با زبان گفته مي‌شود. اين معنا در آيات زير به كار رفته است: وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لاَ تَسْفِكُونَ دِمَاءكُمْ وَلاَ تُخْرِجُونَ أَنفُسَكُم مِّن دِيَارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنتُمْ تَشْهَدُونَ بقره/84؛ و چون از شما پيمان محكم گرفتيم كه خون همديگر را مريزيد و يكديگر را از سرزمين خود بيرون نكنيد، سپس [به اين پيمان] اقرار كرديد و خود گواهيد.
فَاعْتَرَفُوا بِذَنبِهِمْ فَسُحْقًا لِّأَصْحَابِ السَّعِيرِ ملك/11؛ پس به گناه خود اقرار ميكنند و مرگ باد بر اهل جهنم.
برهان و دليل
برهان حجت قطعي است كه ما را به يقين مي‌رساند، اما دليل گمان‌آور است.
وَقَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاَّ مَن كَانَ هُوداً أَوْ نَصَارَي تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ بقره/111؛ و گفتند هرگز كسي به بهشت درنيايد مگر آن‌كه يهودي يا ترسا باشد، اين آرزوهاي [واهي] ايشان است. بگو اگر راست ميگوييد دليل خود را بياوريد.
تحميل و تكليف
تحميل در كارهاي سخت و سنگين است. در آيه زير از خداوند مي‌خواهيم وظيفه سنگيني را بر ما تحميل نكند: وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَي الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَ طَاقَةَ لَنَا بِهِ بقره/286؛ پروردگارا، هيچ بار گراني بر (دوش) ما مگذار؛ هم‌چنان‌كه بر (دوش) كساني كه پيش از ما بودند نهادي. پروردگارا، و آن‌چه تاب آن نداريم بر ما تحميل مكن.
اما تكليف در جاهايي است كه سخت و سنگين نيست. لاَ يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا بقره/286؛ خداوند هيچ كس را جز به قدر توانايياش تكليف نميكند، كه به اندازه وسع انسان‌ها است.
منبع: معجم الفورق اللغويه، أبي‌هلال عسكري.

إنجاء و تَنجِيَه
اين دو واژه به معني خلاصي از مهلكه است. إنجاء خلاصي قبل از وقوع در مهلكه است؛ اما تَنجِيه، خلاصي بعد از واقع شدن در مهلكه است.
شاهد بر اين معني آيه زير است: ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنجَيْنَاهُمْ وَمَن نَّشَاء وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ انبيا/9؛ سپس وعده [خود] به آنان را راست گردانيديم و آن‌ها و هر كه را خواستيم نجات داديم و افراط‌كاران را به هلاكت رسانيديم. در اين آيه پيامبران قبل از اين‌كه مردم به عذاب الهي دچار شوند، آنان را نجات مي‌دهند.
وَإِذْ نَجَّيْنَاكُم مِّنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوَءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءكُمْ وَفِي ذَلِكُم بَلاء مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌ بقره/49؛ و [به ياد آريد] آن‌گاه كه شما را از [چنگ] فرعونيان رهانيديم [آنان] شما را سخت شكنجه ميكردند، پسران شما را سر ميبريدند و زن‌هايتان را زنده ميگذاشتند و در آن [امر بلا و] آزمايش بزرگي از جانب پروردگارتان بود. در اين آيه نجات بني اسراييل از فرعونيان بعد از گذشت زماني طولاني است.

پيامبر

او فراموش نمي‌كند
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله صداي مردي را كه در مسجد قرآن مي‌خواند شنيد و فرمود: خدا بر وي رحمت كند كه فلان و فلان آيه را به ياد من انداخت كه از فلان سوره و فلان سوره ساقط كرده بودم.
اين حديث به نقل از عايشه در صحيح بخاري و مسلم آمده است1. اين دو كتاب از معتبرترين منابع حديثي اهل سنت است. به طوري كه آن را در مرتبه‌اي بعد از قرآن مي‌دانند.
در حديث ديگري كه باز در همين دو كتاب آمده است، در متن روايت به جاي واژه «أسْقَطْتُها»، «أنْسَيتُها» به كار رفته است؛ يعني فلان آيات را كه فراموش كرده بودم، او به ياد من انداخت.
روشن و صريح است كه اين حديث نه با عقل سازش دارد و نه با قرآن و سنت.
اگر كسي در مقام نبوت، آياتي كه بر وي نازل گرديده است را فراموش كند و نتواند آنچه را كه معجزه جاوداني مذهب و آئينش مي‌باشد حفظ كند، مسلم است كه در تبليغ رسالت خويش نيز قابل اعتماد نخواهد بود. مضمون حديث فوق بزرگترين طعن و ايرادي است كه به مقام نبوت وارد شده. براي اهميت همين موضوع است كه قرآن مجيد نسيان و فراموشي آيات را از پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله نفي مي‌كند: سَنُقْرِؤُكَ فَلَا تَنسَى اعلي/6 . ما به زودي [آيات خود را] بر تو خواهيم خواند و هرگز فراموش نخواهي كرد. اين آيه حفظ رسول خدا را درباره آيات قرآن تضمين مي‌كند.
گذشته از اين خود «محمد بن مسلم» همين حديث را در بابي آورده است كه عنوان آن چنين است: «باب امر به تعهد و انس زياد با قرآن و كراهت گفتن اين كه من فلان آيه را فراموش كرده‌ام». وي در اين باب از رسول خدا حديثي را بدين مضمون نقل مي‌كند: چه قدر بد است كه يك نفر از مسلمانان بگويد: من فلان سوره را فراموش كرده‌ام و فلان آيه را فراموش كرده‌ام.
از اين گذشته چگونه ممكن است رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله، مسلمانان را بر امري نكوهش كند كه خود دچار آن باشد! لذا اين حديث و اين ديدگاه از نظر شيعه پذيرفته نيست.2
پي‌نوشت‌ها:
1. صحيح بخاري ج 8 كتاب الدعوات باب قول الله وصل عليهم و ج3 كتاب الشهادات باب شهادة الاعمي و نكاحه. و نيز رك:‌ صحيح مسلم ج 2 كتاب فضائل القرآن باب الامر بتعهد القرآن كراهة قول نسيت و صحيح بخاري ج 6 كتاب فضائل القرآن باب نسيان القرآن.
2. سيري در صحيحين محمد صادق نجمي، ص251.

مصاحبه

چرا حافظان قرآن نمي‌خوانند
مصاحبه با استاد پرهيزگار
قسمت دوّم
در شماره قبل قسمتي از مصاحبه استاد شهريار پرهيزكار را خوانديم. در بخش اول اين مصاحبه، در ذكر نام ايشان قصوري پيش آمده بود كه عذر تقصير به درگاه ايشان و شما خوانندگان عزيز مي‌بريم. اكنون در اين شماره شما را به خواندن ادامه اين مصاحبه زيبا، دعوت مي‌كنيم.
نسيم وحي: شيوه پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله اين بوده است كه اصحاب، هر 5 آيه 10 آيه كه مي‌خواندند و حفظ مي‌شدند، آيه‌هاي ديگر را شروع نمي‌كردند تا به آن عمل كنند. افرادي هستند كه قرآن لقلقه زبان‌شان است و هيچ موقع به آن عمل نمي‌كنند. با آن‌كه مردم از يك حافظ قرآن انتظار دارند. اما عمل اين شخص حتي از يك شخص عادي كه قرآن حفظ نيست، پايين‌تر است. پس نتيجه اين حفظ چيست؟ كجاي كار اشتباه است كه ما شاهد اين جور برنامه‌ها هستيم؟
بله! اين واقعيتي است. اما نمي‌شود بگوييم اين، از آفت‌هاي حفظ قرآن است. اين به صورت خيلي كلي‌تر مطرح است. حتي كسي كه درس اخلاق مي‌گفت و كتاب اخلاق اسلامي نوشته است؛ مدتي رفت پيش صدام و پشت سر امام حرف‌هايي زد. اين آفت‌ها هست. ان شاءالله كه چنين حافظاني را نداشته باشيم. اگر هم هست آن بحث ديگري است. بايد تدابيري اتخاذ بشود. اكنون يك كتاب يا يك جزوه اخلاق اسلامي تدوين شده است و براي حافظان 3 جزء به بالا اجباري است.
نسيم وحي: شما اخلاق نظري را كافي مي‌دانيد؟ يعني فقط آن كتاب را بخوانند كافي است؟
نه! ولي حداقل كاري كه ما مي‌توانيم انجام بدهيم اين است كه براي آن‌ها يك جلسات اخلاق بگذاريم. مربيان ما بايد در اين زمينه خيلي قوي باشند. مربي كه قوي بود، خود به خود روي شاگرد تأثير مي‌گذارد؛ يعني رفتار، حركات و سكنات مربي خيلي مؤثر است. برخوردهايش، حرف زدن‌هايش و اين‌كه شاگرد ببيند مربي خودش چقدر مقيّد هست، فوق‌العاده اثر مي‌گذارد. نمونه‌هايش را هم زياد ديده‌ايم.
نسيم وحي: بحث اخلاق نظري يقيناً كافي نيست، اما بحث رفتار و حركات و سكنات مربي، خيلي مهم است.
بحث شما كاملاً درست است. ولي متأسفانه اين بحث، بهانه‌اي شده و كمي هم بزرگ‌نمايي كرده‌اند. مخصوصاً كساني كه در جلسات صحبت مي‌كنند. قرار نيست حفظ قرآن، كسي را اخلاقي بكند. خوارج نهروان كساني بودندكه حافظ كل قرآن و نماز شب‌خوان بودند، اما حضرت اميرالمؤمنين عليه‌السلام، همه اين‌ها را از دم تيغ گذراندند. بدون يك لحظه ترديد.
اگر ما بخواهيم اين طور بحث كنيم، بايد بگوييم كه نماز شب خواندن هم آفت دارد. تهجد آفت دارد. علم توحيد خواندن آفت دارد. علم اخلاق خواندن هم آفت دارد. قبول دارم كه بايد حتماً در مسائل اخلاقي روي بچه‌ها كار بشود. البته به‌صورت غير مستقيم، يعني به او نگوييم اين كار را بكن. اين كار بد و اين كار خوب است. اين كار قرآني است و اين كار غير قرآني است. با روش‌هاي تعليم غير مستقيم اخلاقي يا با استفاده از اساتيد اخلاق، كه هستند و خوب صحبت مي‌كنند. يقيناً اخلاق عملي خيلي بهتر خواهد بود. ولي نبايد اساس حفظ قرآن، زير سؤال برود. وَ يُزَّكِّيهِم وَ يُعَلِّمُهُم، اول تزكيه بعد تعليم. اين حرف درستي است. اگر قرار باشد كه فرد اصلاً وارد اين حوزه معنوي نشود، مگر اين‌كه قبل از اين‌كه چيزي را ياد بگيرد، تزكيه بشود، درست نيست. تزكيه و تعليم بايد در كنار هم صورت بگيرد. حافظ قرآن بايد از سطح جامعه بالاتر باشد و اين انتظار درستي است. ولي بعضي‌ها انتظارات فوق‌العاده دارند. يعني فكر مي‌كنند كه حافظ قرآن مستجاب الدعوه است. اگر زياد ما مسئله حفظ قرآن را در حالت قدسي قرار بدهيم، طبيعتاً آن انتظاراتي كه از حافظ قرآن هست برآورده نخواهد شد. حافظ قرآن يك فرد معمولي است، اما يك توفيقي به او داده شده و قرآن را حفظ كرده است. عمل هم مي‌كند ولي امكان دارد فرد فوق‌العاده‌اي نباشد. البته انكار نمي‌كنم، حقيقتي هست. من الان 4-3 مورد سراغ دارم؛ افرادي كه حافظ قرآن بودند، چون زيادي تحويل‌شان گرفته‌اند، فكر كرده‌اند خبري هست. براي ما هم زياد پيش آمده است. همين هفته پيش جايي رفته بوديم. مي‌آمدند گريه مي‌كردند ما فلان مشكل داريم، شما مي‌توانيد حلش كنيد. ما مي‌دانيم كه شما مي‌توانيد حلش بكنيد. مي‌گوييم كه شما از كجا مي‌دانيد كه من در اين مرتبه هستم؛ من خودم انكار مي‌كنم. ما خودمان هزار تا مشكل داريم، البته از فضل خدا نااميد نيستيم، ولي من هميشه مي‌گويم: آقا جان! حفاظ قرآن آدم‌هاي معمولي خوبي هستند. بعضي‌هايشان هم فوق‌العاده مي‌شوند، حافظ قرآن يك فرد معمولي خوب و وارسته‌اي است كه توفيق حفظ قرآن به او داده شده است. ولي اگر انتظارات را بالا ببريم، عواقب بدي دارد. ما بايد اين را مد نظر داشته باشيم كه حافظ قرآن يك توفيق بزرگ نصيبش شده است. اما او هم مي‌تواند در معرض غفلت باشد. فرد فوق‌العاده‌اي نيست؛ آن‌طور كه بعضي‌ها فكر مي‌كنند و جامعه ما هم دوست دارد بزرگ‌نمايي كند. مثلاً آقاي پرهيزكار آمده فلان‌جا. آن‌جا ديگر متبرك شده است. آقا‌! ما خودمان هزار تا مشكل داريم، كجا متبرك شده!؟ غرض اين كه چنين قضايايي در مسائل تربيتي حفاظ هم هست.
نسيم وحي: آيا كساني كه قرآن را خوب تلاوت مي‌كنند و بعد حافظ قرآن مي‌شوند، موفق‌تر هستند؟
واقعاً همين طور هست. اگر ما بتوانيم، كار سختي هست كه اول تلاوت را به شاگردان بياموزيم و بعد به حفظ مشغول شوند، اما بهتر است. من اوّل در قرائت قرآن وارد شدم. اوّل يك قاري شدم، بعد رفتم سراغ حفظ قرآن. اين ها خيلي به هم كمك كرد. مخصوصاً در مسابقات عربستان كه من در حفظ كل اوّل شدم، قرائت خيلي به من كمك كرد. من با حفاظ عربستان، مصر، ليبي، سوريه و اردن از نظر حفظ، خيلي نزديك به هم بوديم. اگر چه خيلي بي‌انصافي كردند و از من بيش‌تر از آن‌ها سؤال كردند. بيش‌تر از سه صفحه كامل از من سؤال كردند. چون سعودي‌ها مي‌خواستند كه ايران اول نشود.
ولي ترتيل قوي‌اي كه من ارائه دادم، آن‌قدر سطحش با ترتيل نفر دوم كه سعودي يا مصري بود اختلاف داشت كه ديگر كاري نتوانستند بكنند. اختلاف امتياز ما با آن‌ها در قرائت، 8-7 نمره بالاتر از سعودي‌ها بود. ما اگر تنها به حفظ بچه‌ها بپردازيم، اگر چه بسيار ارزشمند، است اما كافي نيست. ولي اگر بتوانيم آن‌ها را يك قاري يا يك مرتّل و ترتيل‌خوان خوب تربيت كنيم، اولاً خودشان از آن لذت مي‌برند و در مرور آيات خسته نمي‌شوند؛ چون اگر با قرائت يا ترتيل زيبا بخوانند، خود نشاط مي‌آورد. ثانياً در جامعه اثر مي‌گذارد. وقتي مي‌رود تبليغ كند، به مراتب مؤثرتر است. ثالثاً در صحنه بين‌المللي اگر شركت بكند، يقيناً موفق‌تر هست.
متأسفانه حفاظ، امروز ترتيل هاي خيلي ضعيفي دارند. اگر در اين زمينه هم بيشتر توجه بشود، كه حداقل ترتيل حفاظ خوب شود و قرآن را با ترتيل زيبا بخوانند بسيار خوب است.
نسيم وحي: در روايات آمده كه بعضي‌ها قرآن را حفظ مي‌كنند لِيَنتَفَعَ به في صَلاتِه؛ اما مع‌الأسف مي‌بينيم كه شخص، حافظ كل هم هست، اما به‌غير از سوره توحيد در نماز، سوره ديگري نمي‌خواند و متأسفانه آن انتفاع را فقط اهل تسنن مي‌برند. آن‌ها در نماز تراويح يا در نمازهاي ديگرشان، بعد از حمد يك يا چند صفحه قرآن مي‌خوانند. ما در نماز مستحبي مي‌توانيم اين كار را انجام بدهيم؛ مثلاً بعد از حمد يك صفحه از سوره بقره را بخوانيم يا در نماز واجب يك سوره ديگر را بخوانيم تا انتفاع ببريم. چه كنيم كه اين در بين حفاظ رواج پيدا كند؟
حرف خيلي درست و خوبي هست. اين مسأله يكي از مشكلات ما شيعيان هست. ما اكثراً بعد از حمد فقط همين سوره توحيد يا احياناً چند سوره كوچك ديگر را مي‌خوانيم. حتي در نمازهاي جمعه هم ديگر كم‌تر پيش مي‌آيد سوره جمعه و منافقين بخوانند. من واقعاً تعجب مي‌كنم چرا حفاظ ما نمي‌خوانند. من احساس مي‌كنم اين كار خيلي لذت‌بخش هست. حالا يك خورده حوصله‌ام كم‌تر شده، يك موقعي بود كه سوره‌هايي از مفصلات را مي‌خواندم، مثلاً سوره محمّد صلي‌الله‌عليه‌وآله را مي‌خواندم. در نماز سوره فتح مي‌خواندم. سوره ذاريات را مي‌خواندم. سوره واقعه، ياسين، الرحمن، مجادله را زياد مي‌خواندم، چون جايي خوانده بودم كه در نمازهايي كه يك سوره‌اش مجادله باشد، زياد ثواب دارد. اين كار خيلي لذت‌بخش هست.
نسيم وحي: ما نمازهايي را مي‌بينيم كه حداكثر إنّا أنزَلنا و قُل هو الله أحَد و ... را مي‌خوانند؛ با اين‌كه ما در عروه الوثقي داريم كه در نماز صبح اين را بخوانيد، ظهر اين سوره را بخوانيد و ... .
به نمازهاي مستحبي كه نگاه كنيد، مي‌بينيد چه سوره‌هاي بزرگي است. اين نشانگر اين موضوع است. داريم كه سوره مسبحات را حفظ بكنيد و آن را تلاوت كنيد و بعد تلاوت بر حفظش شكر كنيد. ما به حفاظ مي‌گوييم از اين روايت مي‌فهميم كه حفظ قرآن دو شكر دارد. يكي اين‌كه شكر بكن به خاطر حفظ آن و ديگري به خاطر تلاوت آن. وقتي حضرت به خاطر حفظ 4-5 آيه سوره مسبحات مي‌فرمايد شكر كنيد، بر حفظ و تلاوت كل قرآن به طريق اولي چنين خواهد بود. حافظ 10 جزء، بيش‌تر يا كم‌تر هست، بايد بر حفظ و تلاوت آن شكر كند. به‌ويژه بر تلاوتش در نماز. داريم كه لا يَسبِقُونَكُم مِنَ الخَيرِ وَ أنتُم أولي در اين كار خير، اهل سنت از شما سبقت گرفته‌اند، ما كه اهل‌بيت را مي‌شناسيم اولي هستيم.
در صدر اسلام عادت مسلمان‌ها اين بوده است. من در سيره ابن هشام ديدم كه يك نفر از اصحاب پيامبر كه رفته بود براي جنگ، در شب با چند نفر، نگهبان اردوگاه مي‌شوند. او ايستاده بود براي نماز. در نماز تيري به بدنش اصابت كرد. نماز را قطع كرد تا مسلمان‌ها بلند شدند و دشمنان متواري شدند. بعد به اين‌كه مجروح شده بود گفتند: چه كار مي‌كردي؟ گفت: داشتم در نماز سوره كهف را مي‌خواندم. يك حركت‌هايي ديدم، ولي چون اين‌قدر از خواندن سوره كهف در نماز لذت مي‌بردم صبر كردم. حتي وقتي تير خوردم. اگر نبود اين‌كه شماها قتل عام مي‌شديد، من باز هم دست بر نمي‌داشتم و سوره كهف را ادامه مي‌دادم. متأسفانه در كشور از لحاظ انس با قرآن مشكل داريم. من احساس مي‌كنم اگر كسي حافظ قرآن باشد و از اين سوره‌ها استفاده نكند، ضرر مي‌كند. من بعضي مواقع كه حفظ مي‌كردم براي اين‌كه اين را در نماز بخوانم و اشتباه نكنم، حواسم را جمع مي‌كردم و خوب حفظ مي‌كردم. در نمازهاي واجب همان سوره‌هايي را كه حفظ مي‌شدم، مي‌خواندم و فوق‌العاده هم لذت‌بخش بود. بايد فرهنگ‌سازي كرد.
نسيم وحي: امام جماعت اگر غش بكند، نفر صف اوّل مي‌تواند برود جلو و امام جماعت بشود. ما در كلاس‌هاي حفظ بازي امام جماعت را انجام مي‌داديم. يك نفر امام مي‌شود و سوره را مي‌خواند، وقتي گير مي‌كرد، غش مي‌كرد و نفر بعدي امام مي‌شد. به اين ترتيب همه ياد مي‌گرفتند كه نماز را مي‌شود با سوره‌هاي متفاوت خواند و علاوه برآن يك حكم هم ياد مي‌گرفتند. اين خيلي اثربخش بود.
يكي از كارهايي كه مي‌شود كرد، اين است. اين براي افرادي است كه از بدو امر در اختيار شما هستند و در كلاس‌ها شركت مي‌كنند. مي‌توانيد به اين صورت به آن‌ها ياد بدهيد. اما امروزه انس با قرآن كم شده است. همه مي‌گويند ورزش بهترين چيزي است كه مي‌تواند جوان‌هاي ما را از دام اعتياد نجات بدهد. مي‌گوييم: پس نقش قرآن چه مي‌شود؟ من اين اشكال را از بچه‌هاي حافظ يا دوستان قاري كه اكثراً جوان هستند نمي‌گيرم. ايراد به مسئولان ما وارد هست. مجله همشهري جوان مصاحبه كرد و بيوگرافي و خاطرات را همه چاپ كرد، اما انتقادات را حذف كردند. بعداً به آن‌ها گفتم همه را سانسور كرديد، گفتند: تقصير آقاي فلان و فلان است، البته شما هم سانسور خواهيد كرد، ما عادت كرديم.
نسيم وحي: يك روايت پيوست صحبت شما در مورد نماز مي‌گويم: روايت است كه خداوند دوست دارد از عبدش اثر نعمتش را ببيند. وقتي من حافظ هستم و مي‌توانم مثلاً يك سوره دو صفحه‌اي بخوانم يعني خداوند نعمتي به من داده. إن الله يُحبُّ اَن يَري اثرَ نعمتِهِ علي عبدِه. اين نعمت را به ديگري نداده به من داده و سؤال مي‌كند: چرا در نماز صبح مثلاً سوره كهف را نخواندي؟ چرا در نماز صبح جمعه، سوره جمعه و منافقون را نخوانديد؟ ما حافظ كل زياد داريم، متأسفانه از اين غافل هستند.
شما كلام را قشنگ و تر و تميز در اختيار ما مي‌گذاريد. حرف‌هاي شما جامع و واقعاً عالي است. حفاظ ما هيچ عذري ندارند، اگر حداقل در نمازهايشان استفاده نكنند. يك نعمتي به آن‌ها داده شده، قدرش را نمي‌دانند. جاي قرآن خواندن در نماز است. وقتي كه حسنات تلاوت قرآن را مي‌نويسند، آن‌چه كه از قرآن در نماز خوانده بشود، چند برابر فرق مي‌كند با آن‌چه در غير نماز باشد. من از آيت‌الله شيخ جعفر سبحاني، سال‌هاي پيش شنيدم كه گفت: من روايت صحيح و مستند ديدم كه حضرت اميرالمؤمنين عليه‌السلام بر خواندن سوره صف در نماز تأكيد داشتند. يكي هم ايشان سوره اعلي را در نماز خيلي مي‌خواندند. ائمه ما خودشان اين طوري نمازها را مي‌خواندند. يعني از همه جاي قرآن استفاده مي‌كردند و منحصر به سوره توحيد نبود.
اين موضوع علاوه بر حفّاظ، به مسئولان معنوي هم مربوط مي‌‌شود. وقتي براي مردم نماز مي‌خوانند، عادت نكرده‌اند اين طوري نماز بخوانند. مردم فكر مي‌كنند كه بايد فقط قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ را بخوانند. بايد يك فرهنگ‌سازي بشود. الان 30 سال است كه مي‌گوييم بايد بشود، اين‌كه كي جا بيفتد نمي‌دانم. با همه تأكيداتي كه رهبر انقلاب در اين رابطه دارند. مي‌بينيم كه ايشان بيش‌تر اوقات در نماز جمعه سوره جمعه و منافقون مي‌خوانند. ولي اكثر آقايان فقط به سوره توحيد اكتفا مي‌كنند.
نسيم وحي: امام جماعت بايد حال اضعف مأمومين را رعايت كند. اگر يك پيرمرد 80 ساله هست ما نمي‌توانيم سوره صف را بخوانيم. بايد قُلْ هُوَ اللَّه بخوانيم، چون پيرمرد پاهايش مي‌لرزد. لذا هميشه بايد حال اضعف مأمومين را در نظر بگيريم. بنابراين عملاً اين، دست ما را بسته است.
بحث سر خود حفّاظ هست. رعايت حال مأموم كردن بحث درستي است. سوره‌هاي بلند نخوانيم، ولي مي‌شود از جزء سي‌ام برايشان خواند. سوره بينه خيلي در نماز فضيلت دارد.
نسيم وحي: مثلاً شده سوره فيل و قريش را با هم بخوانيد؟ چون مي‌گويند اين دو سوره بايد با هم خوانده شود.
اتفاقاًً براي اين كه بچه‌ها عملاً بعضي چيزها را ياد بگيرند، چند بار شده ضحي و انشراح را با هم خوانده‌ام و فيل و قريش را با هم خوانده‌ام. بعد از نماز هم تعجب كرده‌اند كه چرا دو تا سوره خوانديد. حكم آن را گفتيم: اگر سوره ضحي را خوانديد انشراح هم بايد بخوانيد. فيل و قريش را با هم بايد خواند. سوره شمس و ليل حتي سوره انشقاق سوره مطففين را من در نماز مي‌خواندم، فقط اكتفا به سوره توحيد نمي‌كنيم. بچه‌ها هم خيلي لذت مي‌برند از اين‌كه كلمات تازه از قرآن مي‌شنوند. يك طراوتي به آدم مي‌دهد. من تعجب مي‌كنم از دوستان حافظ. خيلي در حق خودشان كم‌لطفي مي‌كنند. خودشان را محروم مي‌كنند. از همان نوجواني من دوست داشتم سوره‌هاي نسبتاً بلند را بخوانم . هم استفاده مي‌كردم و هم لذت مي‌بردم. اين‌كه شما فرموديد، روايت بسيار معروفي است. خداوند متعال هم دوست دارد اين نعمتي را كه به عنوان حفظ قرآن به ما عطا كرده، ببيند.
وقتي با فاميل و خانواده نماز مي‌خوانيم، با ترتيل يك سوره متوسط در ركعت اوّل مي‌خوانم و در ركعت دوّم سوره توحيد مي‌خوانم. همه لذت مي‌برند، بعد از نماز كلي تشكر مي‌كنند.
مي‌گويند كه خيلي جالب بود. مثلاً سوره انشقاق را كه مي‌خوانم چون همه اين‌ها ضرب‌آهنگ زيبايي دارد، آدم كيف مي‌كند. اگر حافظي از اين محفوظاتش در نماز استفاده نكند، واقعاًً بدسليقه است. من به هر حال در حدّ خودم توصيه مي‌كنم كه همه به خاطر اين كه لذت بيش‌تري از نماز ببرند و هم اين‌كه شكر اين نعمت را به جا آورده باشند تا خداوند نعمت‌هاي بيش‌تري را نصيب آن‌ها كند، از محفوظات‌شان در نماز استفاده كنند. در فاميل ما كسي است كه خيلي علاقه‌مند به اين هست. چند وقت پيش عنوان كرد، فقط براي اين كه در نماز از چند سوره متوسط استفاده كند، آن قسمت را حفظ كرده است. ديده بود كه ما مي‌خوانيم، دوست داشت و آن را حفظ كرد. فقط به خاطر اين كه برايش دل‌نشين بود. وقتي يك فرد عامي و غير حافظ قرآن، اين كار را مي‌كند، ديگر تكليف يك حافظ قرآن معلوم است. من بيش‌تر تعجب مي‌كنم از دوستان حافظ‌مان، اگر از محفوظات‌شان چنان‌چه استفاده نكنند.
نسيم وحي: شيطان نمي‌گذارد. مي‌گويد: ريا مي‌شود!
اگر هم ريا باشد، رياي خوبي هست. من وقتي در يك جمعي هستم، مطمئن هستم خواندن با ترتيل يا خواندن يك سوره متوسط ريا نيست. دارم نشان مي‌دهم. عمداً هم بهتر مي‌خوانم. عمداً هم سوره متوسط از جزء سي‌ام مي‌خوانم كه يك فرهنگ‌سازي بشود. اين آموزش است و براي ياد دادن، ريا اشكالي ندارد. مگر اين‌كه يك نفر آن‌قدر ضعيف‌النفس باشد، كه اين هم به ضعف نفس او برمي‌گردد. هستند افرادي كه به قدري ضعيف النفس هستند كه حتي براي زن و بچه خودش هم ريا مي‌كند. آن ضعيف‌النفس‌ها بايد فكري به حال خودشان بكنند. وگرنه اگر كسي در جمع ترتيل خواند يا حروف عربي را درست تلفظ كرد يا عين و صاد و ضاد را غليظ‌تر گفت، براي اين‌كه آن‌ها آموزش ببينند يا غير مستقيم به آن‌ها بفهماند كه نماز خواندن‌شان درست نيست، رياي خوب را انجام داده است. توصيه مي‌كنم همه، رياي خوب انجام بدهند. اصلاً بعضي از جاها لازم است ريا كنيم. ريا يعني كاري به چشم مردم بيايد. مثلاً ريا به صدقه دادن لازم است. شما بايد صدقه را سراً و علانيه بدهيد. انسان راحت‌تر است كه سراً و مخفيانه صدقه بدهد، ولي بعضي وقت‌ها جلو مردم هزار تومان صدقه مي‌دهم، براي اين‌كه مردم ياد بگيرند كه مي‌توان هزار تومان هم صدقه داد. نبايد حتماً دنبال پول خرد بگردند. با اين كار مي‌خواهم كه كونوا دعاة الناس بغير السنتكم باشم. قرآن شريف هم دارد كه هم سراً و هم علانيه صدقه بدهيد. خداوند خواسته انفاق به هر دو صورت انجام شود. علانيه ريا است و رياي خوبي هست كه نتايج خوبي دارد. مگر واقعاً آن افرادي كه از خودشان آن‌قدر مي‌ترسند كه فكر مي‌كنند اگر ذرّه‌اي آشكارا كاري را انجام بدهند، واقعاً ريا مي‌شود خب آن‌ها طبيعتاً معذورند.
ما تهران كه بوديم، مواقعي مي‌ديدم از خانه همسايه‌ها سر و صداهاي موسيقي مي‌آيد. من هم هميشه تذكر مي‌دادم. مي‌رفتم درب خانه‌شان زنگ مي‌زدم و خيلي محترمانه تذكر مي‌دادم كه صداي نوارتان بلند است. دوباره يادشان مي‌رفت. ديدم اگر بخواهم هر دفعه زنگ بزنم خوب نيست. شروع كردم به اذان گفتن، يعني وقت اذان، مي‌رفتم جلوي پنجره و اذان مي‌گفتم. پنجره‌ها هم جوري بود كه به همه خانه‌هاي مجتمع مشرف بود. همه صداي اذان را مي‌شنيدند. فكر نمي‌كردم كه اين اذان گفتن اين‌قدر تأثير داشته باشد. يعني به صورت كاملاً محسوس در آن منطقه تأثير داشت. بعد از آن شايد به‌ندرت يكي دو مورد، صداي موسيقي مي‌آمد. به مدت يكي دو سال كه من آن‌جا بودم، فقط اذان مي‌گفتم. اين اذان جوّ آن منطقه را خيلي زيبا كرد. ما ريا مي‌كرديم و اذان هم مي‌گفتيم. شايد هم مي‌گفتند طرف مي‌خواهد بگويد: بله ما نماز مي‌خوانيم. دوستان حافظ ما اين وسوسه‌ها و اين شبهه‌ها را كنار بگذارند و عملاً وارد بشوند و از حفظ قرآن‌شان استفاده كنند. خودشان براي اثرگذاري بر جامعه اقدام كنند. و اصلاً فكر ريا كردن را از ذهن‌شان بيرون كنند. اين از وسوسه‌هاي شيطاني است.
نسيم وحي: شايد كتمان ما أنزل الله نيز شامل اين مورد شود. ما آيات را داريم كتمان مي‌كنيم! لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلاَ تَكْتُمُونَهُ اگر، استفاده نكنيم همان كتمان است.
براي همين بايد استفاده بكنيم. جايي لازم است اذان بگوييم. در جايي لازم است قرآن بخوانيم. حتي در جايي لازم باشد نماز بخوانيم، نماز را با صداي بلند بخوانيم؛ نماز را زيبا بخوانيم؛ سوره خاصي بخوانيم؛ با ترتيل بخوانيم؛ من اين كار را مي كنم و همه بايد اين كار را بكنند تا اين طور فرهنگ‌سازي شود.
نسيم وحي: با تشكر از شما كه متواضعانه و با اين‌كه به شدت بيمار بوديد، وقت‌تان را در اختيار ما قرار داديد. إن شاءالله كه بتوانيم از اين طريق دغدغه‌هاي شما و ديگر اساتيد را به مردم و به‌ويژه حافظان قرآن كريم منتقل كنيم و از اين راه گامي در جهت فرهنگ‌سازي قرآني برداريم.

حافظ قرآن بايد از سطح جامعه بالاتر باشد و اين انتظار درستي است. ولي بعضي‌ها انتظارات فوق‌العاده دارند. يعني فكر مي‌كنند كه حافظ قرآن مستجاب الدعوه است. اگر زياد ما مسئله حفظ قرآن را در حالت قدسي قرار بدهيم، طبيعتاً آن انتظاراتي كه از حافظ قرآن هست برآورده نخواهد شد. حافظ قرآن يك فرد معمولي است، اما يك توفيقي به او داده شده و قرآن را حفظ كرده است. عمل هم مي‌كند ولي امكان دارد فرد فوق‌العاده‌اي نباشد

ما تهران كه بوديم، مواقعي مي‌ديدم از خانه همسايه‌ها سر و صداهاي موسيقي مي‌آيد. من هم هميشه تذكر مي‌دادم. مي‌رفتم درب خانه‌شان زنگ مي‌زدم و خيلي محترمانه تذكر مي‌دادم كه صداي نوارتان بلند است. دوباره يادشان مي‌رفت. ديدم اگر بخواهم هر دفعه زنگ بزنم خوب نيست. شروع كردم به اذان گفتن، يعني وقت اذان، مي‌رفتم جلوي پنجره و اذان مي‌گفتم

اگر هم ريا باشد، رياي خوبي هست. من وقتي در يك جمعي هستم، مطمئن هستم خواندن با ترتيل يا خواندن يك سوره متوسط ريا نيست. دارم نشان مي‌دهم. عمداً هم بهتر مي‌خوانم. عمداً هم سوره متوسط از جزء سي‌ام مي‌خوانم كه يك فرهنگ‌سازي بشود. اين آموزش است و براي ياد دادن، ريا اشكالي ندارد

حفظ

عارفان بهشتي
سجاد واعظي حافظ کل قرآن کريم
به خاطر سپردن آيه‌هاي قرآن و از برخواني آن در نزد مسلمانان داراي ارزش والايي است.
از بر کردن متون مقدس آسماني در نزد پيروان اديان ديگر نيز تا حدي معمول بود. گروهي از احبار، رهبانان و کشيشان بخشي از کتاب مقدس (عهدين) را از بر داشتند. موبدان زرتشتي بخش‌هايي از کتاب مقدس اوستا (به ويژه يسنا) را از بر داشتند و در آيين‌هاي خود با نوايي زيبا آن را مي‌خواندند. اما حجم زياد نامه‌هاي آسماني اديان ديگر (مانند کتاب مقدس) و يا پراکندگي مطالب آن (هم چون اوستا) اين مجال را به رهبران اين آيين‌ها نمي‌داد که تمام آن را از بر کنند. اما حفظ قرآن مجيد از همان آغاز بعثت پيامبر، به عنوان يک سنت و آيين تلقي گشت. پيامبر، خود نخستين حافظ کلام وحي بود. روح‌الامين به تدريج آن را بر دل پيامبر فرود مي‌آورد و محمد صلي‌الله‌عليه‌وآله بي کم و کاست آن‌ها را دريافت مي‌نمود. در سوره اعلي مي فرمايد: سَنُقْرِؤُكَ فَلَا تَنسَي إِلَّا مَا شَاء اللَّهُ اعلي/6 و 7؛ ما بزودي [آيات خود را به وسيله سروش غيبي] بر تو خواهيم خواند تا فراموش نكني، جز آنچه خدا خواهد.
و از همين روست که به پيامبر توصيه مي‌کند: وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِن قَبْلِ أَن يُقْضَي إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْماً طه/114؛ در (خواندن) قرآن پيش از آن‌که وحي آن فرا سويت حکم شود (و در رسد) شتاب مکن، و بگو: پروردگارم! بر دانشم بيفزاي.
در جاي ديگر خداوند رسولش را ندا مي دهد که:
(اي پيامبر) زبانت را بخاطر عجله براي خواندن آن(: قرآن) حرکت مده. همانا گردآوري و خواندنش تنها بر عهده ماست! پس هنگامي که آن را خوانديم، از خواندنش پيروي کن! سپس بيان آن( نيز) بي گمان بر عهده ماست.
فسلفه فرو فرستادن تدريجي قرآن نيز همين بود: كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلاً فرقان/32؛ اين گونه [ما آن را به تدريج نازل كرديم] تا قلبت را به وسيله آن استوار گردانيم و آن را به آرامي [بر تو] خوانديم. و نيز مي فرمايد: وَقُرْآناً فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَي النَّاسِ عَلَي مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنزِيلاً اسراء/106؛ و قرآني [با عظمت را] بخش بخش [بر تو] نازل كرديم تا آن را به آرامي به مردم بخواني و آن را به تدريج نازل كرديم.
بر پايه همين آيات، پيامبر که حافظ امين وحي بود؛ ياران خود را نيز به امر تلاوت و حفظ قرآن ترغيب و تشويق مي‌نمود و اين سنت ديرپاي تا امروز نيز در جوامع اسلامي ادامه دارد.
پيامبر حاملان قرآن را برترين‌هاي امت خود معرفي کرد و فرمود: درجات بهشت به عدد آيات قرآن است. در روز قيامت به حافظ قرآن خطاب مي‌شود: بخوان و بالا رو و فرمود: خداوند دلي را که قرآن در آن جاي گرفته عذاب نمي‌کند. و هم‌چنين رسول گرامي اسلام در جايي ديگر به شيوايي هر چه تمام‌تر حافظان قرآن را عارفان اهل بهشت خواند.
علاوه بر آيات قرآن و احاديث، حافظ قرآن با تکرار آيات و ارتباط عميقي که با يادواره وحياني دارد، در همه اوقات زندگاني دل و ديده خود را به پنجره ملکوت مي‌سپارد و گام‌هاي آغازين را براي شناخت و درک فرامين اين کتاب بي‌نظير عالم خلقت برمي‌دارد.
هماهنگي زيباي آيات قرآن او را به نظام عالم هستي ربط و پيوند مي‌دهد و در نظام آفرينشي که جمله ذرات زمين و آسمان، روز و شب به حمد و تسبيح آگاهانه حق مشغولند، او نيز خود را با اين نظام هم صدا و همنوا مي‌بيند و اگر اين پديده را با اخلاص، تفکر و عمل همراه سازد به چشمه‌هايي گوارا از آب حيات دست يافته؛ تبديل به انساني با خصوصيات ممتاز و برجسته مي‌گردد.
حفظ کل قرآن که به‌واقع کاري سنگين و مشکل است و اراده قوي و صرف وقت و انرژي بسيار را مي‌طلبد، به انسان درس صبر و استقامت مي‌دهد و اين خود بزرگ‌ترين هنر زندگي است. وَأنْ َلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَي الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُم مَّاء غَدَقاً جن/16؛ و اگر [مردم] در راه درست پايداري ورزند قطعاً آب گوارايي بديشان نوشانيم.
آخرين نکته‌اي که در اين‌جا به مناسبت مي‌توان بدان پرداخت اين است که حفظ کل قرآن نعمتي سترگ و توفيقي عظيم از جانب خداي رحمان است و مي‌توان ادعا کرد کسي حافظ قرآن نمي‌شود مگر آن‌که توفيق ويژه الهي شامل حال او شود.
خداوند در سوره حجر با تاکيدهاي فراوان خود را بزرگ‌ترين حافظ و نگاه‌بان قرآن دانسته است. إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ حجر/9؛ بيترديد ما اين قرآن را به تدريج نازل كردهايم و قطعا نگهبان آن خواهيم بود.
اين آيه با تأکيدي چندگانه، حفظ قرآن را بر عهده خداوند نهاده، و چنان تأکيدي در هيچ يک از احکام عقيدتي و عملي در سراسر قرآن وجود ندارد، زيرا قرآن در بر گيرنده همه اين احکام و دستورات است که حفظ آن، ضامن حفظ تمامي آن دستورات و احکام مي‌باشد.
http://sajadvaezi.blogfa.com

قرآن در جهان

قرآن در سودان
دكتر ابوالفضل خوش منش
حافظ كل و عضو هيئت علمي دانشگاه اراك
با اين‌كه آموزش قرآن، امري همگاني بوده است، برخي مساجد و مكان‌هاي مذهبي در اين زمينه برتري يافتند؛ مثل مسجد الحرام، مسجد النبي، مسجد جامع كوفه، بارگاه حضرت علي عليه‌السلام و ... .
اهتمام پيامبر اكرم صلي‌الله‌عليه‌وآله همواره بر اين بوده است كه مسجد جايگاه مهم دانش‌آموزي امتش باشد. در مراحل بعد كه دانشكده‌ها و كتاب‌خانه‌ها نيز ساخته شد، تاريخ اسلامي، اين دو مركز علمي را كنار هم و با هم شناخته است. منشأ كتاب‌خانه‌هاي مساجد، قرآن بود. قرآن مهمترين منبع عقايد، عبادت، قانون و رفتار مسلمانان است. به اين سبب مسلمانان از همان ابتدا قرآن را بسيار با ارزش دانستند و آن را براي حفظ و دسترسي بيشتر، به صورت وقف به مساجد سپردند.
جا دارد چنين چيزي امروز نيز مورد توجه ما و همه مسلمانان قرار گيرد و از مساجد براي آموزش قرآن كمال استفاده را ببريم.
بيش‌تر كشورهاي اسلامي تاكنون ميراث ارزش‌مند و عظيم فرهنگي خويش را، در زمينه سنتي آموزش قرآن حفظ كرده‌اند. قصد داريم با آن كشورها به صورت اجمالي آشنا شويم در اولين قسمت از اين مقاله با شيوه قرآن‌آموزي در كشور سودان آشنا مي‌شويم.
خلوات قرآن كريم در كشور سودان
در كشور سودان، كودكان به «خلوات» يعني همان مكتب‌خانه‌هاي تعليم قرآن سپرده مي‌شوند و كلام خدا به آنان آموزش داده مي‌شود. رقم حافظان قرآن دراين كشور بسيار زياد است. آيات قرآن در انظار و بر روي ديوارها نوشته مي‌شود تا همواره در نظر مردم و مذكّرِ ايشان باشد.
اين كشور با وجود فقر اقتصادي و مشكلات مالي و داشتن حالت يك «روستاي بزرگ»، در صف اوّل برخورداري فرهنگي و اسلامي در ميان كشورهاي عربي و آفريقايي قرار دارد.
«خلوة القرآن الكريم» تنها مركز آموزش نوشتن و خواندن و حفظ قرآن كريم در كشور سودان به شمار مي‌آيد. اين مركز آموزشي تا قرن نوزدهم ميلادي، علاوه بر آموزش قرآن كريم همان نقش مدارس ابتدايي امروز را بر عهده داشتند و تا امروز در اين كشور از «عقيده اسلامي» پاسداري كرده است. خلوات قرآن در طول تاريخ پر فراز و نشيب خود، هزاران حافظ قرآن، فقيه، قاضي، جنگاور و فرمانده را به جامعه سودان تحويل داده‌اند.
جالب توجه است كه كشور سودان در بين كشور‌هاي اسلامي و آفريقايي، داراي پايين‌ترين آمار جرايم و فساد است.
ديگر نكته قابل توجه، اخلاص و فداكاري مؤسسان و دست‌اندركاران مكتب‌خانه‌ها و قناعت و سلامت نفس معلمان خلوات مزبور است. مكتب‌خانه‌ را افرادي خير و نيكوكار با هزينه شخصي و گاهي با كمك مردم آبادي تأسيس مي‌كنند. سپس از يك فرد دانشمند دعوت مي‌شود تا مسئوليت تعليم و تربيت و در واقع اداره آن را عهده‌دار شود.
معلّم قرآن، «فكي» (فقيه) و نوآموزي كه تحت تعليم قرآن قرار مي‌گيرد، «حوار» ناميده مي‌شود. لوح، سطحي جهت نگارش حروف و كلمات قرآني است و از چوب درختان سفت و سخت، كه در برابر شستشو و آب مقاوم است، ساخته مي‌شود و قبل از اين‌كه مورد استفاده قرار گيرد، با قير سفيد اندوده مي‌گردد. «عمار» مركّبي است كه براي نوشتن روي لوح مورد استفاده قرار مي‌گيرد و دانش‌آموزان خود آن را تهيه مي‌كنند.
برنامه روزانه شاگردان مكتب قرآن
مكتب‌خانه‌ بنايي است كه براي آموزش قرآن كريم ساخته شده است و برخي از دانش‌آموزان كه از راه دور آمده‌اند در آن سكني مي‌گزينند.
اين دانش‌آموزان هر روز قبل از اذان صبح از بستر خواب بر مي‌خيزند و محفوظات قرآني خود را تكرار مي‌كنند و با دميدن فجر و داخل شدن وقت نماز، نماز صبح را به جماعت به جاي‌ مي‌آورند. سپس با روشن كردن آتش از چوب‌هايي كه دانش‌آموزان براي مركز فراهم ساخته‌اند و با استفاده از نور و روشنايي آن، به خواندن درس‌هايشان مي‌پردازند.
تاكنون شمار اندكي از اين مكتب‌خانه‌ها از نعمت برق و روشنايي برخوردار شده‌اند؛ با اين حال حتي در همين مراكز نيز با برافروختن آتش و قرائت در پرتو نور آن را درست در همان نقطه كه سال‌ها پيش، اين شعله در آنجا افروخته مي‌شد، مورد توجه و تأكيد قرار مي‌دهند و هنوز از همان چوب‌هاي مخصوص استفاده مي‌كنند.
كيفيت ختم قرآن كريم در خلوات
طريقه ختم قرآن كريم در طول يك هفته به قرار زير است:
الف. از اوّل سوره فاتحة الكتاب تا آخر آيه 86 سوره‌يِ نساء؛
ب. از آيه شريفه 87 سوره نساء تا آيه شريفه‌170 سوره اعراف؛
ج. از آيه شريفه 171 سوره اعراف تا آيه شريفه 27 سوره‌ ابراهيم؛
د. از آيه شريفه 28 سوره‌ ابراهيم تا آيه شريفه 74 سوره مؤمنون؛
ه. از آيه شريفه 75 سوره مؤمنون تا آيه شريفه 23 سوره سبأ؛
و. از آيه شريفه 24 سوره سبأ تا آخر سوره حجرات؛
ز. از اوّل سوره ق تا آخر سوره ناس.
نكته مهم، اين كه شيوه تقسيم ياد شده، طريقه‌اي بسيار پرسابقه و ديرينه و با اختلافي اندك مبتني بر سنت معلّم بزرگ قرآن، حضرت محمدبن عبدالله صلي‌الله‌عليه‌وآله است.

حق يا تكليف
ليلا تولايي
گفت: چرا خدا در قرآن تعابيري در بحث زن و مرد به کار برده که آدم دلش مي سوزد. اصلاً احساس خفت مي‌کند؟
گفتم: مثل؟
گفت: مثلاً همين آيه الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللّهُ وَاللاَّتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلاَ تَبْغُواْ عَلَيْهِنَّ سَبِيلاً إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلِيّاً كَبِيراً نساء/34؛ مردان سرپرست زنانند به دليل آن‌كه خدا برخي از ايشان را بر برخي برتري داده و [نيز] به دليل آن‌كه از اموال‌شان خرج ميكنند پس زنان درستكار فرمانبردارند [و] به پاس آن‌چه خدا [براي آنان] حفظ كرده اسرار [شوهران خود] را حفظ ميكنند و زناني را كه از نافرماني آنان بيم داريد [نخست] پندشان دهيد و [بعد] در خوابگاهها از ايشان دوري كنيد و [اگر تأثير نكرد] آنان را تنبيه كنيد پس اگر شما را اطاعت كردند [ديگر] بر آن‌ها هيچ راهي [براي سرزنش] مجوييد كه خدا والاي بزرگ است. يعني چه که مردها برتر از زن‌ها هستند! زن بيچاره آن‌قدر بايد کار کند؛ بيرون خانه، توي خانه، بچه‌داري، شوهرداري، آخرش هم مردها برتر باشند! وقتي خدا اين‌طوري مي‌گويد واي به حال اين مردهاي از خود راضي! همين طوري هم ادعاشان مي‌شود چه برسد به اين‌که همچون آيه‌اي هم در حق‌شان نازل شود!
گفتم: خوب! حالا تو از کجاي آيه برتر بودن مردها رو بر زن‌ها درآوردي؟ اصلاً چه کسي به تو گفته که اين آيه در حق مردها نازل شده است؟
گفت: يعني چه؟ مي‌خواهي بگويي همچون آيه‌اي نداريم. يا مي‌خواهي بگويي مردها يك همچون ادعايي نمي‌کنند؟!
گفتم: هيچ‌کدام. مي‌خواهم بگويم بين حق و تکليف فرق وجود دارد. يعني بهتر است بگوييم اين آيه در شرح تکليف مردهاست نه در حق‌شان.
گفت: يعني چه؟
گفتم: خوب! معلوم است مسئوليت هرکس به اندازه توانايي و وسعش است. مسئوليت مردها هم در قبال تأمين امنيت و معاش خانواده، برابر توانايي آن‌ها نسبت به زن‌ها تعريف شده است، يعني آن‌ها اين وظيفه و تکليف را در قبال خانواده دارند.
گفت: مگر در آيه نيامده است كه مردها نسبت به زن‌ها برترند و بر آن‌ها مسلطند؟
گفتم: نه! اصلاً! نه برتر بودن ونه تسلط، هيچ‌کدام معني کلمات قوام و فضل نيستند. البته به غلط بين مردم مصطلح شده که فضل به معني برتر بودن است. در اصل اين کلمه به معناي زيادي در چيزي است و اين زيادي لزوماً برتري نمي‌آورد. ما آيات زيادي در قرآن داريم که خداوند از کساني که از زيادي در نعمت يا امکاناتي بهره‌مندند، حساب سختي مي‌کشد و در صورتي که آن‌ها آن زيادي در نعمت را درست و به جا مصرف نکنند، عذاب دردناکي در انتظار آن‌هاست. کلمه قوام هم به معني کسي است که خودش ايستاده و دست ديگري را هم مي‌گيرد و به او در ايستادن کمک مي‌کند. بنابر اين معني آيه اين مي‌شود كه مردها به دليل فضل و زيادي ـ در قواي جسمي و يا عقل معاش ـ مکلفند که خانواده را به لحاظ مالي و امنيتي تأمين کنند و اين به هيچ وجه برتري و تسلط نيست. هر چند که عده‌اي آن را به اين عنوان تلقي کنند.
گفت: پس زن‌هايي که خودشان کار مي‌کنند و هزينه زندگي‌شان را تأمين مي‌کنند چه؟ امروزه خانواده‌ها روي حقوق زن‌هايي که سر کار مي‌روند حساب باز مي‌کنند. در بعضي از خانواده‌ها زن مجبور است. سر کار برود، تازه خرج شوهرش را هم خودش مي‌دهد.
گفتم: درست است. اين واقعيتي است که خيلي جاها مي‌بينيم اما ...
اما اين واقعيت الزام‌آور نيست و هيچ حقيقتي را عوض نمي‌کند. منظورم اين است که در اسلام وظيفه امرار معاش و تأمين امنيت خانواده به عهده مرد است و اين وظيفه به هيچ وجه و تحت هيچ شرايطي از دوش او ساقط نمي‌شود و قابل تبديل و جايگزيني هم نيست و هيچ وقت به عنوان وظيفه براي زن تلقي نمي‌شود. به عبارت ديگر در اسلام، زن حق کار کردن دارد ولي وظيفه کار کردن ندارد.
گفت: آن وقت آن خانواده‌هايي که شوهران‌شان نه معاش را تأمين مي‌کنند ونه امنيت را، چه كار كنند؟
گفتم: زماني که سوء مديريت مرد محرز بشود، از مديريت عزل مي‌شود.
گفت: چه كسي او را عزل مي‌كند؟
گفتم: حاکم شرع. براي اين‌كه هرج و مرج به وجود نيايد. اگر مرد صلاحيت نداشته باشد حق نگهداري از فرزندان را به مادر مي‌سپارند، اما باز هم خرج‌شان را حکومت اسلامي بايد بدهد نه زن.
گفت: مي‌دهد؟!!!
گفتم: دستور اسلام اين است که حکومت هزينه زندگي‌شان را تأمين کند.
اصلاً زن مي‌تواند امکانات بدون مسئوليت داشته باشد و اين‌ها را موقع ازدواجش قيد کند و بخواهد.
گفت: عوضش مرد اگر مسئوليت دارد و رياست يا به قول تو مديريت مي‌کند، زور هم مي‌گويد. با قدرت هم زور مي‌گويد. حرفش را هم به کرسي مي‌نشاند.
گفتم: تو دو مورد را با هم قاطي کرده‌اي. يکي مراد از مديريت، مديريت خانواده طبق نظر اسلام است و يکي هم آن چيزي که تو مي‌گويي شاهدش هستيم، يعني ديکتاتوري مرد و ... .
آن چيزي که اسلام مي‌گويد و مي‌خواهد، مديريت اصولي است که مدير خانواده بايد هم به وظايفش عمل کند و هم منظور او از مديريت ديکتاتوري نيست، بلکه در بسياري از مسائل با خانواده هم‌فکري و تبادل نظر مي‌کند و نهايتاً تصميم مي‌گيرد. اعضاي خانواده هم از باب مشورت با فردي مورد اعتماد، دل‌سوز و آگاه به مصالح خانواده، دائم او را طرف مشورت قرار مي‌دهند.
اما آن چيزي که الان در خانواده‌ها شاهدش هستيم، سوء مديريت است که دليلش کج‌فهمي از دين، سوء استفاده از اختيارات و امکانات، تاثيرپذيري از فرهنگ‌هاي مختلف، بي‌تعهد بودن و ... است که نتيجه‌اش ظلم به زن و خانواده هست.
دليل بي‌ريشه بودن اين مديريت در اسلام اين است که شما در زندگي پيشوايان و بزرگان ديني ما هيچ‌کدام از اين بي‌عدالتي‌ها و ظلم‌ها و به تعبيري سوء مديريت‌ها را نمي‌بينيد.
اداء حقوق زن در اسلام فقط مادي نيست، زن در خانواده بايد مورد اکرام قرار بگيرد، همان‌طور که عملاً در زندگي بزرگان دين‌مان اين‌طور بود. اگر الان در بعضي خانواده‌ها نيست از اسلام نيست، از بد مسلمان بودن است.

به كجا چنين شتابان
سيدصمد موسوي
اختلاف مذاهب اسلامي تا آن‌جا پيش رفته است كه معاندان و دشمنان اسلام، اين اختلاف را تا زمان رسول اكرم صلي‌الله‌عليه‌وآله پيش برده‌اند. آنان شبهه كرده‌اند كه آيا حضرت محمد صلي‌الله‌عليه‌وآله شيعه بوده يا سني؟ در پاسخ به اين شبهه مي‌توان گفت:
در زمان پيامبر اعظم صلي‌الله‌عليه‌وآله اختلاف مذهبي هنوز به وجود نيامده بود.
او در پيشاپيش امت اسلام و علي عليه‌السلام که از کودکي در کنارش پرورش يافت پيرو او بود. بسياري از مسلمانان مانند فاطمه سلام‌الله‌عليها، عمار، ابوذر، مقداد، سلمان، مالک اشتر و ... پيرو علي عليه‌السلام بودند.
اين‌که از ايشان به عنوان پيرو علي نام برده مي‌شود به اين خاطر است که در قضاياي بعد از رحلت پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله پاي‌بندي خود به ولايت آن حضرت را نشان دادند. اين عده و امثال آنان را خود نبي اعظم صلي‌الله‌عليه‌وآله شيعه ناميد و فرمود: ... فَاسْتَغْفَرْتُ لِعَلِيٍّ وَ شِيعَتِهِ إِنَّ رَبِّي وَعَدَنِي فِي شِيعَةِ عَلِيٍّ خَصْلَةً قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا هِيَ قَالَ الْمَغْفِرَةُ لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ وَ أَنْ لَا يُغَادِرَ مِنْهُمْ صَغِيرَةً وَ لَا كَبِيرَةً وَ لَهُمْ تُبَدَّلُ السَّيِّئَاتُ حَسَنَاتٍ1.
براي علي و پيروانش طلب آمرزش کردم. پروردگارم درباره شيعيان علي وعده‌اي داد. سؤال شد: يا رسول‌الله آن وعده چيست؟ فرمود: آمرزش براي هر که از ايشان ايمان آورد و اين‌که هيچ گناه کوچک و بزرگي از ايشان فروگذار نشود و بدي‌هايشان به خوبي تبديل گردد.
در اين باره ده‌ها روايت ديگر از اهل‌بيت عليهم‌السلام وارد شده است.
در منابع اهل سنت نيز روايات زيادي درباره شيعه علي عليه‌السلام يافت مي‌شود2.
اما پيدايش مذهب سني به زمان رهبران چهارگانه ايشان به خصوص مالک بن انس و احمد بن حنبل باز مي‌گردد. آنان به ظواهر آيات و روايات اکتفا مي‌کردند و از تعقل و تفکر در بطون آن‌ها و تأويل پرهيز مي‌کردند. بدين جهت آنان را اهل سنت و حديث مي‌ناميدند.
در مقابل آنان پيروان ابوحنيفه پيدا شدند که انسان را از درک آيات عاجز مي‌دانستند و براي روايات هم اعتبارچنداني قائل نبودند و از راه رأي و قياس احكام را به دست مي‌آوردند.
مذاهب مختلف فقهي و کلامي ديگري هم در بين مسلمانان شکل گرفت اما بسياري از آنان دوام نياوردند. بالاخره بر چهار مذهب رسمي به توافق رسيدند.
پي‌نوشت‌ها
1. کافي ج1 ص 444 باب مولد النبي.
2. رجوع كنيد به: الصواعق المحرقه، ص 161، شواهد التنزيل، ج1 ص 204، مناقب اميرالمؤمنين(ع)، ص 293، کفاية الطالب، ص 175، المناقب، باب 61، تاريخ بغداد، ج12 ص 289، کنوز الحقائق ص 98 و ... .

آزمون حفظ

جزء 12
محمدكاظم صباغي
1. عبارت قبل و بعد از آيه «... وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْماً غَيْرَكُمْ ...» كدام گزينه است؟
الف. اُبَلِّغُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ ـ وَلاَ تَضُرُّوهُ شَيْئاً إِنَّ رَبِّي عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
ب. اُبَلِّغُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ ـ وَلاَ تَضُرُّونَهُ شَيْئاً إِنَّ رَبِّي عَلَىَ صِراطٍ مُستَقِيمٍ
ج. أبْلَغْتُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ ـ وَلاَ تَضُرُّونَهُ شَيْئاً إِنَّ رَبِّي عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
د. أبْلَغْتُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ ـ وَلاَ تَضُرُّوهُ شَيْئاً إِنَّ رَبِّي عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
2. آيه صحيح را مشخص كنيد.
الف. وَيَا قَوْمِ أَوْفُواْ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ وَلاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ
ب. وَيَا قَوْمِ أَوْفُواْ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ
ج. وَيَا قَوْمِ أَوْفُواْ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلاَ تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ بَعدَ إصْلاحِهَا ذَلِكَم خَيرٌ لَكُمْ إنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
د. وَيَا قَوْمِ لا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ وَلاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ
3. آيه بعد از آيه «وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاء بَعْدَ ضَرَّاء مَسَّتْهُ ...» كدام است؟
الف. إِلاَّ الَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَـئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ
ب. إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَـئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ
ج. إِلاَّ الَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَـئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَرِيمٌ
د. إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَـئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَرِيمٌ
4. كدام عبارات مربوط به دو آيه قبل از «كَأَن لَّمْ يَغْنَوْاْ فِيهَا أَلاَ بُعْداً لِّمَدْيَنَ ...» مي‌باشد؟
الف. فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كَاذِبٌ
ب. فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُّقِيمٌ
ج. سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُّقِيمٌ
د. سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كَاذِبٌ
5. كدام آيه با «قال» شروع شده است؟
الف. ... مَا نَرَاكَ إِلاَّ بَشَراً مِّثْلَنَا
ب. ... فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتَنِا بِمَا تَعِدُنَا
ج. ... بِسْمِ اللّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا
د. ... أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَارِهُونَ
6. آيه بعد از آيه «قَالَ لاَ يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ ...» با چه عبارتي پايان مي‌يابد؟
الف. وَلَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يَعْلَمُونَ
ب. وَلَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يَشْكُرُونَ
ج. وَلـكِنَّ أَكْثَرَهُم لاَ يَعْلَمُونَ
د. وَلـكِنَّ أَكْثَرَهُم لاَ يَشْكُرُونَ
7. اعراب صحيح كلمات مشخص شده كدام است؟
«وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سبع بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَ سبع سُنبُلاَتٍ خُضْرٍ«
الف. سبعَ ـ سبعَ ب. سبعِ ـ سبعِ
ج. سبعَ ـ سبعِ د. سبعِ ـ سبعَ
8. موقعيت عبارت «وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِن دُبُرٍ» را نسبت به آيه «قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَن نَّفْسِي» مشخص نماييد.
الف. در همين آيه آمده است ب. در آيه قبل آمده است
ج. در آيه بعد آمده است د. در دو آيه بعد آمده است
9. آخرين آيه از سوره هود كدام است؟
الف. وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ
ب. هَـذَا بَلاَغٌ لِّلنَّاسِ وَلِيُنذَرُواْ بِهِ
ج. وَقُل لِّلَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ اعْمَلُواْ
د. وَلِلّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ
10. عبارت صحيح محل نقطه‌چين كدام است؟ «وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ ........... نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ»
الف. وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً وَكَذَلِكَ
ب. آتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً إنّا كَذَلِكَ
ج. آتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً وَكَذَلِكَ
د. وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً إنّا كَذَلِكَ
11. بعد از آيه «وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِي الأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللّهِ رِزْقُهَا» به ترتيب، كدام عبارت آمده است؟
1. لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي
2. لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ
3. لَّيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ
الف. 2 ـ 3 ـ 1 ب. 3 ـ 2 ـ 1
ج. 2 ـ 1 ـ 3 د. 3 ـ 1 ـ 2
12. عبارت صحيح محل نقطه‌چين كدام است؟ «وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُواْ بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْاْ ..... وَاتَّبَعُواْ ..... كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ»
الف. رسولَه ـ امرَ ب. رسلِه ـ امرَ
3. رسلِه ـ امرَ 4. رسلَه ـ امرِ
13. انتهاي دو آيه بعد از «وَاسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ» كدام است؟
الف. إِنَّ اللهَ بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
ب. إِنَّ اللهَ بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطاً
ج. إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
د. إِنَّ رَبِّي بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
14. ابتداي آيه «... فَأَصْبَحُواْ فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ» كدام است؟
الف. فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ
ب. فَأَنجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ
ج. وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ الصَّيْحَةُ
د. هر سه مورد
15. كدام آيه مربوط به سوره هود مي‌باشد؟
الف. ... وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِّمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ
ب. ... وَيَبْغُونَهَا عِوَجاً وَهُم بِالآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ
ج. لاَ جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الآخِرَةِ هُمُ الأَخْسَرُونَ
د. هر سه مورد
16. در صفحه «فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ ...» چند بار كلمه قال آمده است؟
الف. 5 بار ب. 4 بار
ج. 3 بار د. 6 بار
17. ترتيب صحيح عبارات كدام است؟
1. وَإِنَّا إذا لَخَاسِرُونَ
2. وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
3. وَإِنَّا لَهُ لَنَاصِحُونَ
الف. 3 ـ 2 ـ 1 ب. 2 ـ 3 ـ 1
ج. 3 ـ 1 ـ 2 د. 1 ـ 3 ـ 2
18. انتهاي كدام آيه با ابتداي آيه بعد درست آمده است؟
الف. إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ـ وَلاَ تَرْكَنُواْ إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا
ب. إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ـ فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ
ج. وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ ـ وَانتَظِرُوا إِنَّا مُنتَظِرُونَ
د. هيچ‌كدام
19. ترتيب ذكر آيات زير در سوره هود كدام است؟
1. وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحاً
2. وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْباً
3. وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُوداً
الف. 1 ـ 2 ـ 3 ب. 3 ـ 1 ـ 2
ج. 3 ـ 2 ـ 1 د. 1 ـ 3 ـ 2
20. اعراب صحيح كلمات مشخص شده كدام است؟ «وَلَئِن لَّمْ يَفْعَلْ مَا آمُرُهُ ليسجنن وَ ليكونا مِّنَ الصَّاغِرِينَ«
الف. لَيُسْجَنَنَّ ـ لَيَكوناً ب. لَيَسْجُنُنَّ ـ لَيَكوناً
ج. لَيَسْجُنُنَّ ـ لِيَكوناً د. لَيُسْجَنَنَّ ـ لِيَكوناً

زلال احكام

واجب فداي مستحب
بسيارند افرادي كه واجب را فداي مستحب مي‌كنند. مثلاً براي اين كه به ثواب مراسم احيا برسند، تا نزديك صبح بيدار مي‌مانند، اما نزديكي‌هاي اذان صبح مي‌خوابند و نمازشان قضا مي‌شود. يا تا آخر شب به سينه‌زني مي‌پردازند و از نماز واجب خود غفلت مي‌وزند. يا براي رسيدن به نماز جماعت با سرعت به طرف مسجد مي‌روند و براي اين‌كه به ركوع نماز جماعت برسند، بدون اين‌كه توقف و آرامشي پيدا كنند، اقتدا مي‌كنند و نمازشان مشكل پيدا مي‌كند.
خمس و زكات واجب را نمي‌دهند، اما صدقات مستحبي را مي‌دهند. براي فراگيري واجبات ديني خود قدمي برنمي‌دارند، اما براي نيازهاي غير واجب خود نهايت سعي و تلاش را به كار مي‌برند.
نمازهاي واجب خود را نمي‌خوانند، اما برخي از نمازهاي مستحبي را مي‌خوانند، هم‌چون نماز عيد فطر و نماز زيارت. روزه واجب را نمي‌گيرند، اما روزه مستحبي را مي‌گيرند. بدهي‌هاي خود را نمي‌دهند، اما سفره اطعام و خيرات پهن مي‌كنند.
اطاعت والدين كه واجب و لازم است را ترك مي‌كنند، اما اطاعت از ديگران را كه واجب نيست، بر خود لازم مي‌دانند.
اين همه در حالي است كه ترك عمل مستحبي مؤاخذه ندارد، ولي ترك عمل واجب مؤاخذه و عذاب دارد.
منبع: مردم و برداشت‌هاي احكام، محمود اكبري.

اگر براي مسئولين به طور قطعي ثابت شود كه بعضي از كارمندان ادارات در خواندن نماز كوتاهي كرده يا اصلاً نماز نمي‌خوانند و نصيحت و راهنمايي هم تأثيري نداشته باشد، در برابر اين‌گونه افراد چه وظيفه‌اي دارند؟
در عين حال واجب است كه از تأثيرات مداومت بر امر به معروف و نهي از منكر با رعايت شرايط آن غفلت نكنند، در صورت نااميدي از تأثير امر به معروف نسبت به آنان، اگر بر حسب مقررات قانوني محروم ساختن اين‌گونه افراد از مزاياي شغلي مجاز باشد، بايد در مورد آنان اجرا شود و به آنان تذكر هم داده شود كه اين محروميت بر اثر سستي و كوتاهي‌شان در انجام اين فريضه الهي اتخاذ شده است.
استفاده از آنتن ماهواره‌اي براي آگاهي از برنامه‌هاي علمي يا قرآني و مانند آن كه از طريق ماهواره توسط دولت‌هاي غربي يا كشورهاي مجاور خليج فارس و غير آن‌ها پخش مي‌شوند چه حكمي دارد؟
استفاده از اين دستگاه براي ديدن و شنيدن برنامه‌هاي علمي يا قرآني و مانند آن، هر چند في نفسه مانعي ندارد، ولي به دليل اين‌كه برنامه‌هايي از طريق ماهواره توسط دولت‌هاي غربي و بيش‌تر كشورهاي همسايه پخش مي‌شوند، غالباً دربردارنده آموزش افكار گمراه‌كننده و تحريف حقايق و هم‌چنين برنامه‌هاي لهو و فساد هستند و حتي مشاهده برنامه‌هاي علمي يا قرآن از طريق آن‌ها موجب وقوع در فساد و ارتكاب حرام مي‌گردد، بنا بر اين شرعاً استفاده از آنتن‌هاي مذكور براي ديدن اين برنامه‌ها حرام است؛ مگر آن‌كه برنامه‌هاي مفيد علمي يا قرآني محض باشند و مشاهده آن‌ها مستلزم هيچ فساد يا ابتلا به عمل حرامي نباشد، البته اگر قانوني باشد بايد مراعات شود.
ترسيم و نقاشي قصه‌هاي قرآني توسط كودكان و نوجوانان چه حكمي دارد؟ مثل اين‌كه از كودكان خواسته شود تا به طور مثال قصه اصحاب فيل يا شكافته شدن دريا براي حضرت موسي عليه‌السلام و غير آن‌ها را رسم كنند؟
اين كار في نفسه اشكال ندارد، ولي بايد بر اساس متن حقايق و وقايع باشد و از بيان امور مخالف واقع و يا اموري كه موجب هتك حرمت هستند، اجتناب شود.
سستي و تنبلي در تحصيل علم و تلف كردن وقت چه حكمي دارد؟ آيا حرام است؟
تضييع وقت به بطالت و بي‌كاري داراي اشكال است و دانشجو تا وقتي كه از مزاياي مخصوص دانشجويي استفاده مي‌كند بايد از برنامه‌هاي درسي مخصوص دانشجويان متابعت كند؛ والّا استفاده از آن مزايا از قبيل شهريه و كمك هزينه و غيره براي او جايز نيست.
پوشيدن كروات چه حكمي دارد؟
به طور كلي پوشيدن كروات و ديگر لباس‌هايي كه پوشش و لباس غير مسلمانان محسوب مي‌شوند به طوري كه پوشيدن آن‌ها منجر به ترويج فرهنگ منحط غربي شود، جايز نيست.
آيا اجرتي كه آرايشگر بابت تراشيدن ريش مي‌گيرد، حرام است؟ و بر فرض حرمت، اگر با مال حلال مخلوط شود، آيا واجب است هنگام تخميس آن، خمس آن را دوبار بپردازد يا خير؟
بنا بر احتياط، گرفتن اجرت در برابر تراشيدن ريش، حرام است و اما در مورد مال مخلوط به حرام، اگر مقدار حرام و مالك آن را بشناسد، واجب است آن را به او برگرداند، يا رضايت وي را جلب كند و اگر مالك آن را هر چند در تعداد محصوري نشناسد، واجب است آن را به فقيران صدقه بدهد و اگر مقدار مال حرام را نداند، ولي مالك آن را بشناسد، واجب است به نحوي رضايت او را به دست آورد و اگر مقدار آن را نداند و مالك را هم نشناسد، واجب است خمس آن را بپردازد، تا مالش از حرام پاك شود. در صورتي كه مقدار باقي‌مانده بعد از پرداخت خمس، از مؤونه سال زياد بيايد، پرداخت خمس آن به عنوان اداي خمس منفعت كسب، واجب است.
آيا عمل به استخاره واجب است؟
الزام شرعي در عمل به استخاره وجود ندارد، ولي بهتر است بر خلاف آن عمل نشود.
منبع: ترجمه رساله اجوبة الاستفتائات، مقام معظم رهبري مدظله‌العالي.

حديث

احكام كودكان

حق فرزند
در حالي كه غم‌زده و گرفته بودم، بر امام صادق عليه‌السلام وارد شدم. به من فرمود: «اي سَكوني! ناراحتي تو از چيست؟»
گفتم:‌دختري برايم زاده شده است.
فرمود: اي سكوني! سنگيني آن، بر زمين است و روزي آن،‌ بر خدا. خارج از محدوده عمر تو زندگي مي‌كند و غير از روزي تو را مي‌خورد.
به خدا سوگند مرا راحت ساخت. سپس به من فرمود: او را چه ناميدي؟
گفتم: فاطمه.
فرمود: آه، آه!
سپس، دست خود را بر پيشاني‌اش گذاشت و فرمود: پيامبر خدا، فرمود:‌حق فرزند بر پدر، اين است كه اگر پسر است، مادرش را گرامي دارد و نام نيكو بر او نهد و كتاب خدا را به او آموزش دهد و او را پاك گرداند و شنا به او ياد دهد و اگر دختر است، مادرش را گرامي دارد و نام نيك بر او نهد و سوره نور را به او آموزش دهد و سوره يوسف را به او ياد ندهد و او را در اتاق‌هاي بالا1 جاي ندهد و در آسان فرستادن او به خانه همسر شتاب كند.
هان چون او را فاطمه ناميده‌اي، نبايد دشنامش دهي و يا نفرينش كني و يا او را بزني2.
پي‌نوشت‌ها
1. مراد اتاق‌هايي است كه چشم‌انداز داشته باشد و از بيرون، كسي كه در آن باشد، ديده شود.
2. الكافي، ج6، ص48؛‌ تهذيب الاحكام، ج8، ص112، ح387.

1. عبادت‌هاي كودك مميز ـ در صورتي كه درست انجام شود ـ مورد قبول شرع بوده و صحيح است.
2. پسنديده است كه انسان، فرزند خود را پيش از تكليف يا پس از آن براي نماز از خواب بيدار كند، مگر آن‌كه به خاطر بيماري يا عذر ديگري باعث آزار يا زيان فرزند شود.
3. نماز پسر بچه مثل نماز مرد، و نماز دختر بچه مثل نماز زن است، مثلاً همان‌گونه كه مردان بايد حمد و سوره نمازهاي صبح و مغرب و عشا را بلند بخوانند، پسر بچه نيز بايد بلند بخواند.
4. مستحب است كه موهاي دختر بچه را در حال نماز بپوشانند.
5. در صورتي كه آيه سجده از كودكي شنيده شود كه قصد تلاوت قرآن داشته باشد، بر شنونده واجب است سجده كند.
6. امر به معروف و نهي از منكر بر كودك واجب نيست، گرچه مميز بوده و در آستانه بلوغ باشد.
7. تمرين و عدات دادن كودك مميز به اخلاق و رفتار پسنديده و نيكو، مستحب است.
8. كودكي كه در كوچه‌ها بازي كرده و براي مردم ايجاد مزاحمت مي‌كند، افراد بالغ مي‌‌توانند، به طوري كه خودشان مرتكب گناه نشوند از او جلوگيري كنند.
9. باز داشتن كودك از خوردن و نوشيدن چيزهايي كه نجس شده‌اند، بر اوليا واجب نيست.
10. در صورتي كه پدر وظيفه شرعي خود را در امر به معروف و نهي از منكر نسبت به فرزندش انجام دهد و در آنان تأثير نكند، پدر گناه‌كار نيست.
منبع: احكام كودكان‌ از تولد تا بلوغ،‌ محمد حسين فلاح زاده.

اعجاز

اعجاز صوتي
احسان زراني
امام رضا عليه‌السلام: «خداوند قرآن را براي زمان خاص و افراد مخصوص قرار نداده است. لذا در هر زماني اين قرآن جديد و تازه خواهد بود.»
اعجاز نهفته در اصوات و آواي قرآن، يكي از ابعاد اعجاز قرآن است كه تاكنون مورد توجه بايسته قرار نگرفته است. اعجاز صوتي قرآن كريم يعني تأثيرات موسيقي و صوت قرآن بر خوانندگان و شنوندگان آن؛ تأثيراتي كه پس از شنيدن صوت و كلام قرآن و موسيقي دل‌نشين آن پديد مي‌آيد و نه از پس معاني و محتواي ارزشمند گنجانيده در آن.
يك نوع موسيقي دروني در كلام قرآن وجود دارد كه احساس شدني است، اما تن به تشريح نمي‌دهد. اين موسيقي در تار و پود الفاظ و در تركيب درون جمله‌ها نهفته است.
تلفيق صوت و كلام، مقوله‌اي اسرارآميز و پيچيده است كه در جهان اسلام و ايران كمتر شاهد تحقيقات بنياني راجع به آن بوده‌ايم. اين در حالي است كه احتمال مي‌رود آيات بسياري در قرآن وجود داشته باشد كه در صورت قرائت صحيح، ايجاد ارتعاشات صوتي كند كه باعث حصول انرژي‌هاي مثبت براي انسان‌ها باشد. انرژي‌هايي كه فراتر از حواس، قابل درك و فهم است.
اما هنوز توجهي بايسته به تأثيرات الفاظ قرآن نشده است گر چه در تحقيقاتي اندك، به جنبه اعجازي شنيدن آيات قرآن پرداخته شده است.
گروهي از پژوهشگران و پزشكان كشورمان در سال 1382 اقدام به آزمايشات و تحقيقات جالبي نمودند. آنان طي اين آزمايش 40 بيمار هم‌سان كه نياز به عمل جراحي داشتند را به دو دسته مساوي تقسيم نمودند. در روز عمل براي يك گروه از آن‌ها از صبح زود تا لحظه عمل كه بعدازظهر همان روز بود به پخش تلاوت آيات قرآن در اتاق‌شان پرداختند و براي گروه دوم اين كار را صورت ندادند و صداي عادي محيط بيمارستان در اتاق آن‌ها به گوش مي‌رسيد. سپس در هنگام عمل، نتايج متفاوت و جالبي براي پزشكان و پژوهشگران حاصل آمد. گروهي كه از صبح در معرض شنيدن قرائت آيات قرآن در اتاق خود بودند از آرامشي بالاتر، ضربان قلب طبيعي‌تر و اضطراب و دغدغه كم‌تري برخوردار بودند.
اين احساسات و تأثيرات تنها ناشي از شنيدن آيات قرآن است چون آن بيماران معاني آيات شنيده شده را نمي‌دانستند كه بگوييم معاني آيات در آن‌ها تأثير داشته است.
به نظر مي‌رسد علاوه بر فوايد معجزه‌آساي شنيدن آيات وحي، خواندن اين آيات نيز داراي تأثيري معجزه‌آسا باشد.
در قرآن و بسياري از احاديث به درست قرائت شدن آيات عربي توصيه شده و حتي گفته شده كه اگر سواد عربي هم نداريد و مفاهيم عميق مطرح شده در اين كتاب آسماني را متوجه نمي‌شويد با اين حال باز هم به قرائت آيات به عربي صحيح بپردازيد يا به قرائت آن‌ها گوش فرا دهيد.
شايد واجب بودن قرائت حمد و سوره با صداي بلند در نمازهاي صبح و مغرب و عشاء براي مردان، وسيله‌اي براي بهره‌مندي از انرژي‌هاي خداوندي در آن اوقات شبانه‌روزي باشد. حال با توجه به توصيه‌هايي كه از جانب خداوند متعال، پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله و امامان بزرگوارمان شده است و با استناد به فرمايشات آنان احتمال بر اين نكته مي‌رود كه به جز معاني ارزشمند و نكات انسان‌ساز آيه‌ها، در قرآن، رموز و شگفتي‌هاي صوتي و كلامي نيز وجود دارد. بنابراين در پس قرائت صحيح آيات قرآن، هاله‌هايي از انرژي‌هاي مافوق درك آدمي در پيرامون او ايجاد مي‌شود.
ممكن است تشابهات بعضي از حروف مقطعه درجاتي والا از تأثيرات صوت و كلام را در درون داشته و خود كليدي براي تأثيرگذاري‌هاي صوت و كلامي آيه‌هاي بعدي آن سوره‌ها در قرآن باشند. كما اين‌كه اين حروف قابل ترجمه به زبان‌هاي ديگر نيست.
در قرآن، عمل تكرار شايد در جهت تاثيرگذاري بهتر قدرت‌هاي مستتر آن سوره يا آيه باشد. مانند سوره الرحمن.
همين طور در روايات نيز براي گرفتن تأثيرات ذكر، آيه يا سوره‌هاي قرآن، به تكرار آن سفارش شده است. اين تأكيد بر تكرار ذكر سعي بر ايجاد تأثيرات نهفته در آن اذكار را دارد.
با توجه به روايات مربوط به قرائت درست قرآن، مي‌توان گفت، صحيح قرائت نمودن كلمات و حروف و رعايت كامل قواعد تلاوت، باعث مي‌شود كه سمفوني اصوات كنار هم شكل گيرد. در اين صورت تأثيرگذاري‌هاي شگرف و زندگي‌ساز را براي انسان ايجاد مي‌نمايد. تأكيد بر قرائت قرآن به همان زبان عربي با صوت زيبا و ترتيل، تصديقي بر اين ادعاست؛ وگرنه به جاي توصيه بر آن، به ترجمه سفارش مي‌شديم. گمان بر اين است تنها خواندن معاني آيات تأثير خاصي بر انسان ندارد و اين تلفيق صوت و كلام است كه با قرائت درست تأثيرگذار است.
آن‌چه گذشت، گامي كوتاه، شتابان و ابتدايي بود به سوي جنبه‌اي ديگر از اعجاز معجزه جاويدان پيامبر خاتم محمد مصطفي صلي‌الله‌عليه‌وآله. با توجه به اين كه منابع مربوط به اعجاز قرآن تاكنون به اين جنبه از قرآن توجه نكرده‌اند، مي‌توان اعجاز صوتي اين كلام آسماني را پرده‌اي جديد از معجزات قرآن دانست كه اگر به درستي شناخته و شناسانده شود، بشر را به خضوع و فروتني در برابر آن فراخواهد خواند. روشن است كه اين موضوع نيازمند تأمل، تحقيق و بررسي بيش‌تر است. مقاله حاضر تنها بر آن است تا طرح موضوع كرده و نگاه‌هاي ژرف‌ را به اين جنبه ناشناخته اعجاز قرآن معطوف دارد. بدان اميد كه در آينده نزديك اعجاز صوتي قرآن نيز در كنار ديگر جنبه‌هاي اعجاز آن در منابع علوم قرآني مورد توجه قرار گيرد.
منبع: انديشه صادق ،‌ شماره 15.

از ميان برخيز
بهمن علي‌بخشي از تهران
روش دعا را بايد از ابراهيم خليل‌الله سلام‌الله‌عليه بياموزيم. او به خداي سبحان عرض مي‌كند: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ» ابراهيم/37؛ پس دل‌هاي برخي از مردم را به سوي آنان گرايش ده.
قرآن كريم راه محبوب شدن بين مؤمنان را بيان كرده و فرموده است: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدّاً» مريم/96؛ كساني كه ايمان آورده و كارهاي شايسته كردهاند به زودي [خداي] رحمان براي آنان محبتي [در دل‌ها] قرار ميدهد.
امام صادق عليه‌السلام نيز فرمودند: اگر مؤمن با قلبش متوجه خداي سبحان شود، خدا هم وجه خود را متوجه او خواهد كرد و دل‌هاي مؤمنان را نسبت به او مهربان مي‌كند1. و چه چيز بهتر از اين‌كه انسان محبوب خدا شود، و بندگان مؤمن، او را دوست داشته باشند.
در دعاي ابوحمزه ثمالي آمده است: خدا، بين من و تو هيچ فاصله نيست. هرگاه كه بخواهم، رازم را با تو در ميان مي‌گذارم و تو اگر بخواهي، به من لطف مي‌كني. بين من و تو هيچ حجاب و شفيعي نيست، فقط يك حجاب وجود دارد و آن خود من هستم.
ميان عاشق و معشوق هيچ حايل نيست
تو خود حجاب خودي، حافظ از ميان برخيز
پي‌نوشت
1. امالي شيخ مفيد، ص164.

با والدين

روش‌هاي علاقه‌مند كردن فرزندان به قرآن
ديگران را در اطلاعاتي كه از قرآن به دست مي‌آوريد، سهيم كنيد
شما از مطالبي كه درباره قرآن مي‌خوانيد، چيزهايي را مي‌آموزيد. پس چرا آن را با خانواده خود در ميان نگذاريد؟ نكته‌اي كوتاه از يك آيه، داستاني قرآني كه خيلي به آن علاقه‌منديد يا خبر يا مطلبي جديد از قرآن كه اخيراً مطرح شده است، مي‌تواند جرقه يك گفت‌وگوي دوست‌داشتني درباره قرآن باشد.
بعضي از بچه‌ها بيش‌تر به هدف جلب توجه بزرگ‌ترها و اطرافيان، قرآن مي‌خوانند و گاهي از اين‌كه مي‌توان با هدف كسب معنويت، اخلاق و ... نيز تلاوت كرد، بي‌خبرند. گرچه از قرآن در كلاس‌ها اطلاعاتي به دست مي‌آورند، اما اگر آن‌ها را به حال خود بگذاريم، قرآن را انتخاب نمي‌كنند.
بزرگ‌سالان بيش‌تر به هدف كسب ثواب، تلاوت مي‌كنند. هر چند اين كار في نفسه مطلوب است اما شايسته است به نيت آموختن پيامي اخلاقي يا ... از نامه خداوند، به مطالعه آن بپردازند و تدبر نمايند.
اگر پيام‌هايي و مطالبي را كه از مطالعه قرآن به دست مي‌آوريد با فرزندان‌تان در ميان بگذاريد، مي‌توانيد آن‌ها را براي خواندن قرآن به قصد درك پيام‌هاي خداوند آماده كنيد. با اين كار به بچه مي‌فهمانيد كه به پيام‌هاي قرآن علاقه داريد و دوست داريد آن‌ها نيز به آن علاقه‌مند شوند. وقتي بچه‌ها مي‌بينند كه چگونه از پيام‌هاي قرآني كه به دست آورده‌ايد، لذت مي‌بريد و استفاده مي‌كنيد، ديگر كمتر از تلاوت به قصد درك پيام خدا مي‌گريزند.
حتي مي‌توانيد فرزندان‌تان را تشويق كنيد پيام‌هايي كه از تلاوت قرآن به دست مي‌آورند را با شما در ميان بگذارند. مي‌توانيد بپرسيد: در فلان آيه يا فلان سوره چه چيزي نوشته شده است؟ اما جالب‌تر از آن است كه بپرسيد: امروز در كلاس قرآن چه چيزي ياد گرفتي؟

محبت اهل بيت عليه‌السلام

خوشي‌هاي زندگي را به اهل‌بيت گره بزنيد
جواد محدثي
همه ما وقتي فرزندمان در مراسم عزاداري ماه محرم، لباس سياه مي‌پوشد و با دستان كوچك خود به سينه مي‌زند را دوست داريم. وقتي براي انجام دادن كاري «يا علي» مي‌گويد، ذوق مي‌كنيم. همه دوست داريم فرزندان‌مان عاشق اهل بيت عليهم‌السلام باشند. اما اكثراً نمي‌دانيم از كي و چگونه بايد اين علاقه را در آن‌ها ايجاد كنيم. اگر كمي دقت كنيم مي‌بينيم كه اين كار سختي نيست. تنها دقت و ذوق ما را مي‌طلبد.
خوش آمدن از چيزي، علاقه ايجاد مي‌كند. بايد كوشيد شخصيت و زندگي و خاطره اهل‌بيت و مراسم و مجالس‌شان در ذهن كودكان خاطره خوشي بر جاي بگذارد. با استفاده از قانون شرطي شدن فعال، به نحوي عمل كنيم كه با ديدن چيزي و خاطره‌اي،‌ پيوند با اهل‌بيت عليهم‌السلام مطرح شود. جشن گرفتن و شيريني و عيدي دادن‌ها و جشن تكليف گرفتن و اعطاي مدال و اهداي جوايز و تشويق‌ها اگر در روز تولد معصومين عليهم‌السلام باشد، خواه‌ناخواه تأثير غيرمستقيم دارد. گره خوردن يك خاطره خوش با اهل‌بيت عليهم‌السلام، مثلاً شب‌ها يا روزهاي ميلاد ائمه عليهم‌السلام،‌ در خانه‌ها و مدرسه‌هامان بايد يك حادثه خوب يا خاطره خوش و برنامه جاذبه‌دار پيش آوريم، مثلاً در مناسبت‌هاي مربوط به اهل‌بيت با يك جعبه شيريني به خانه رفتن، روز تولد امامان يك جعبه شيريني در دفتر مدرسه گذاشتن و به همين مناسبت‌ها در خانه و مسجد و محله و مدرسه، جشن گرفتن، سبب مي‌شود اين مناسبت‌ها از ياد نرود و اين شادي‌ها با اين ايام و نام و ياد اهل‌بيت، حالت شرطي پيدا كند.
كسي مي‌گفت: با فرزند كوچكم به مسجد و براي نماز جماعت رفتيم. بين دو نماز، شيريني به افراد دادند. فردا شب پسرم گفت: بابا! مسجد نمي‌رويم؟ از آن پس هر وقت او را به مسجد مي‌برم، اگر شيريني و ... نبود، وقتي بيرون آمديم حتماً‌ برايش شكلات مي‌خرم، تا پيوند مسجد آمدن با برخورداري از يك چيز دوست‌داشتني در ذهن او گسسته نشود و علاقه به مسجد و نماز، تداوم يابد.
رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله فرمود: «الهدية تورث المودة1؛ هديه،‌محبت مي‌آورد.
اگر اين هديه در ارتباط با خاندان عصمت و اهل‌بيت باشد، طبيعي است كه محبت آنان را در پي خواهد داشت.
در هر برنامه ديني و مذهبي مي‌توان از اين شيوه براي ايجاد علاقه استفاده كرد، مثل نماز جمعه، جلسه دعا يا سخنراني، شركت در مراسم مذهبي و مجالس سوگواري يا مسجد و نماز جماعت. در مناسبت‌هاي ويژه ائمه نيز اگر از اين شيوه استفاده شود، در ايجاد جاذبه مؤثر است.
ديده از اشك و دل از داغ و لب از آه پر است
عشق در هر گذري رنگ دگر مي‌ريزد2
پي‌نوشت‌ها
1. بحارالانوار،‌ ج74، ص166.
2. عشق برتر، جواد محدثي، ص68.

يك دقيقه با فرزندم
صحيح بن حبان مي‌گويد: پيامبر خدا، زبانش را براي حسين عليه‌السلام بيرون مي‌آورد و كودك، سرخيِ زبان را مي‌ديد و مي‌خنديد. عيينة بن بدر به ايشان گفت: چه مي‌بينم؟ او با اين [كودك] چنين مي‌كند؟! من فرزندي دارم كه صورتش ريش درآورده، ولي هيچ‌گاه او را نبوسيده‌ام.
پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله فرمود: كسي كه مهرباني نكند، مورد مهرباني قرار نمي‌گيرد1.
1. صحيح بن حبان، ج15، ص 431، ح6975؛ موارد الظمآن، ص553، ح2236.

با مديران

دو تن همراه، به كه صد تن تنها
هر مدير قرآني به يك جانشين ورزيده و لايق نيازمند است. جانشيني كه با قرآن مانوس باشد و با ظرافت‌هاي فعاليت‌هاي قرآني آشنا. اين جانشين خوب مي تواند هم مشاور و هم‌ همكار خوبي براي مدير باشد و هم در غياب وي، مركز و نهاد قرآني را سرپرستي كند. از پيامبر اكرم صلي‌الله‌عليه‌وآله نقل شده است:
مَنْ وَلّي مِنكُم عَمَلاً فَأرادَ بِهِ خَيراً جَعَلَ لَهُ وَزِيراً صَالِحاً إنْ نَسِيَ ذَكَّرَه وَ إنْ ذَكَّرَ أعَانَه1؛ كسي از شما كه سرپرستي كاري را عهده‌دار شود، اگر خداوند خير او را بخواهد، معاون شايسته‌اي براي او قرار مي‌دهد، تا اگر [كاري يا امري را] فراموش كند، او را يادآور شود و اگر ياد داشته باشد، به او كمك كند.
معاون قرآني بايد خود، مدير و مدبر بوده و ويژگي‌ها و وظايف مدير را داشته باشد. حضرت علي عليه‌السلام در نامه خود به مالك اشتر، چند مورد از مهم‌ترين ويژگي‌هاي معاون خوب را برمي‌شمارد:
1. ياور و شريك گناه‌كاران نبوده و نيست.
2. مهرباني و دوستي‌اش با مدير بيش‌تر است.
3. سخن حق را هر قدر هم تلخ باشد، به مدير مي‌گويد.
4. مدير را از آن‌چه خداوند ناپسند مي‌دارد، باز مي‌دارد.
5. پارسا و پرهيزكار است.
6. تملق مدير را نمي‌گويند.
7. مدير را در كارهاي ناپسند ياري نمي‌دهد و ... .
نقش معاون در اثر بخشي بيش‌تر مديريت
مديريت يك مجموعه قرآني، يك كار گروهي است. در كار گروهي تمامي افراد، مؤثر و اثربخش هستند. مدير بدون توجه به اين امر قادر به اداره مجموعه نيست. در اين ميان يكي از اعضاي كليدي در گروه، معاون مجموعه است. مديران بدون داشتن معاونان كارآمد، قادر به هدايت برنامه قرآني خود و در نتيجه رسيدن به اهداف مورد نظر نيستند.
متأسفانه بعضي از مديران به جاي استفاده از ويژگي‌هاي اين مهره كليدي، از آن به عنوان يك جزء غير كارآمد، بهره مي‌جويند. در بعضي مواقع به جاي تربيت و پرورش معاونان قرآني براي تصدي امور در آينده، آن‌ها را ضايع مي‌كنند. عده‌اي از مديران قرآني سياست اشتباهي دارند. آنان مي‌پندارند هر چه معاونان كار بلد نباشند، مطيع‌تر و رام‌تر هستند. در حالي كه اگر معاون به دقت انتخاب شده باشد، تقوا و قرآن مداري او نه تنها مانعي نخواهد بود، بلكه به پيشرفت مجموعه نيز سرعت مي‌بخشد. نگرش نادرست برخي از مديران نسبت به معاونان كارآمد باعث مي‌گردد تا مدير به شيوه‌هاي زير براي كاهش كارآيي معاون مزبور اقدام كند:
1. هرگز مسئوليت‌هاي معاون، در مجموعه قرآني خود را به طور دقيق تعريف نمي‌كند و به او شيوه انجام كار را ياد نمي‌دهد، بلكه دستور مي‌دهد كه در هر لحظه چه كار كند.
2. يكي ديگر از روش‌هاي تضعيف معاون،‌ اين است كه مدير كارهايي كه در توان معاون نيست را به او محول مي‌كند. از اين طريق هميشه مي‌تواند برچسب ناتواني در انجام امور را به او بزند.
3. او را مسئول كارهاي جزيي مي‌كند. از اين طريق، او نمي‌تواند به كارهاي اساسي بپردازد و در زمينه تصميم‌گيري در امور، پرورش يابد.
4. موفقيت‌ها را به خود و شكست‌ها و خطاها را به او نسبت مي‌دهد و اگر زماني از او خطايي سر زند، انعطاف‌ناپذير مي‌شود.
5. هميشه او را در حال آماده‌باش قرار مي‌دهد. با اين كار معاون احساس مي‌كند هيچ زماني آرامش ندارد.
6. او را راهنمايي نمي‌كند تا كار را خراب كند و بعد مي‌گويد اين كار درست نيست. از اين طريق قوت خود و ضعف معاون را در انجام امور نشان مي‌دهد.
7. او را هميشه كنترل مي‌كند.
8. گفتن خبرهاي خوب را به خود و گفتن خبرهاي بد را به او واگذار مي‌كند و از اين طريق حس تنفر نسبت به او را در ديگران ايجاد مي‌كند.
9. او را در جلوي زيردستانش دايماً مورد بازخواست قرار مي‌دهد.
10. بعضي از مواقع با لغو دستورات او به يك ارباب رجوع، دانش‌‌آموز، معلم و ... انگيزه او را در انجام امور از بين مي‌برد.
مدير قرآني چگونه معاون خويش را تقويت مي‌نمايد
1. تفويض اختيار متناسب با توان.
2. پرورش معاون از طريق انتقال قدرت تصميم‌گيري در امور.
3. احترام و برخوردي مناسب و قرآني نسبت به تصميمات معاون.
4. مشورت در امور. معاون چون بيش‌تر با قرآن‌آموز و كادر مجموعه ارتباط دارد، مشكلات را بهتر درك مي‌كند. زيرا به تجربه ثابت شده، دانش‌آموز و كارمندان مشكلات را به معاون راحت‌تر انتقال مي‌دهند تا به مدير.
5. مدير قرآني بايد به دنبال حل مشكل باشد نه به دنبال گناه‌كار. حل مشكلاتي كه معاون در اثر بي‌تجربگي ايجاد كرده نه مچ‌گيري. مدير بايد به اشتباهات معاون، به عنوان فرصت‌هاي آموزش‌ دادن به او نگاه كند.
6. دفاع و حمايت و قدرداني از او در نزد مديران و كارمندان.2
پي‌نوشت‌ها
1. كنز العمال، حديث 14630.
2. مدير موفق،‌ علي باقي نصر آبادي، جعفر رحماني، ص82.

با مربيان

به اسم صدا بزنيد
معلم قرآن ما خيلي دوست‌داشتني بود. همه را خوب مي‌شناخت. به اسم صدايمان مي‌زد و از القاب زيبايي استفاده مي‌كرد. يك روز در خيابان من را ديد. سه سال از زماني كه در كلاس او بودم، مي‌گذشت، اما هنوز نام من را به خاطر داشت. حتي شماره كلاس را هم يادش بود.
خيلي تعجب كردم و در دلم او را تحسين كردم. از اين همه علاقه‌اي كه به شاگردان و كارش داشت. چون اگر كسي علاقه به شاگردانش نداشته باشد، نام‌شان را ياد نمي‌گيرد. اگر هم ياد بگيرد به زودي فراموش مي‌كند.
شناخت قرآن‌آموزان‌‌تان به اسم براي كنترل خوب كلاس، ضروري است. شما بايد به شكل جدي در مورد مزيت‌هاي روان‌شناختي دانستن نام قرآن‌آموزان‌تان فكر كنيد. هنگامي كه قرآن‌آموزان را به اسم صدا مي‌زنيد، در آن‌ها اين احساس به وجود مي‌آيد كه در كلاس، جايگاه و مرتبه‌اي دارند و رابطه و قراردادي غير رسمي بين آن‌ها و كلاس تشكيل مي‌گردد.
اين احساس خاص قرآن‌آموزان، اولين مرحله جلب علاقه آنان نسبت به مربي قرآن‌‌شان است كه در نتيجه از احتمال انجام رفتار نامناسب آنان در كلاس درس جلوگيري مي‌كند.
راه‌هاي مختلفي جهت يادگيري نام قرآن‌آموزان وجود دارد. شما مي‌توانيد تا زماني كه اسم‌هايشان را به خوبي ياد بگيريد محل نشستن آنان را در كلاس به صورت الفبايي تنظيم كنيد. يا اين كه عكس آنان را به دفترچه حضور و غياب اضافه كنيد و در صورت امكان جايزه‌اي به قرآن‌آموزاني كه نامشان را به آساني ياد نمي‌گيريد، اهدا كنيد. البته اين كار بايد به صورتي باشد كه شاگردان ديگر احساس تبعيض در كلاس نكنند.
بهترين كنترل در كلاس اين است كه شاگردان، شما را دوست داشته باشند. هميشه در كلاس تبسمي بر چهره داشته باشيد، شوخي به موقع كلاس را زنده و فعال نگاه مي‌دارد و اغلب عامل بالقوه‌اي جهت برطرف كردن تنش در كلاس مي‌شود. از فرصت‌هايي مانند زنگ تفريح، سفرهاي علمي و ساعات استراحت، جهت نزديك شدن به قرآن‌آموزان مخصوصاً ‌آن عده كه رابطه عاطفي مناسبي با شما برقرار نكرده‌اند، استفاده كنيد. نتيجه مطلوب اين كار را در كنترل كلاس مشاهده خواهيد كرد.

مشاوره

تنظيم خواب كودك
بعضي از كودكان در سر كلاس، خواب‌آلوده‌اند و بعضي افكار پريشاني دارند و نمي‌توانند روي درس تمركز كنند. بيش‌تر اين كودكان از كم‌خوابي رنج مي‌برند. كم‌خوابي باعث پرخاشگري، رشد نامناسب، عدم تمركز، خستگي حافظه و ... مي‌شود. كم‌خوابي باعث مي‌شود كودك در كلاس نتواند به خوبي آيات را حفظ كند يا اگر هم خوب حفظ كرده باشد، نمي‌تواند تمركز كند و آن‌ها را درست بخواند.
نامنظم بودن ساعات خواب، دير خوابيدن، اختلالات خواب و ... از عواملي هستند كه باعث كم‌خوابي كودك مي‌شود. در اين مواقع وظيفه والدين است كه با ايجاد محيطي مناسب و منظم كردن ساعت خواب او، آرامش را به كودك بازگردانند.
خواب منظم، باعث به وجود آمدن احساس امنيت و راحتي بيش‌تر براي كودك‌تان مي‌شود و مدت زمان بيداري او برايش دل‌پذيرتر مي‌شود. در كار حفظ و در درس‌هايش نيز موفق مي‌شود. براي منظم كردن زمان خواب، لازم است سلسله اتفاقات قابل پيش‌بيني را كه هر شب و همواره به يك صورت دنبال مي‌كنيد، كنار هم قرار دهيد. در اين صورت نظم حقيقي شكل خواهد گرفت. در اين مرحله سني، برنامه منظم زمان خواب، ممكن است شامل مراحل پوشيدن لباس خواب، مسواك زدن دندان‌هاي كودك و خواندن قصه جذابي براي او باشد. هم‌چنين ممكن است برنامه منظم خواب از نظر شما شامل حمام كردن، داستان گفتن، نوشيدن يك ليوان آب و گفتن داستان ديگري باشد. اين بستگي به خود شما دارد كه بخواهيد عمل خوابيدن سريع‌تر و آسان‌تر انجام شود يا براي تنوع 20 تا 30 دقيقه را به كودك‌تان اختصاص داده و برايش قصه بگوييد، او را در آغوش بگيريد و با هم باشيد.
قبل از خواب، اگر ساعتي را به بازي آرامي اختصاص دهيد، برنامه خواب منظم، به بهترين نحوه انجام خواهد شد. اين عمل باعث پايين آوردن سطح فعاليت كودك‌تان شده و سيستم عصبي او را آرام مي سازد.
بازي‌هاي پرتحرك، بدو بدو، قلقلك دادن و حتي تماشاي فيلمي پرتحرك، باعث تأخير در عمل خوابيدن و ايجاد بدخوابي مي‌شود. مثال‌هاي زير، باعث ايجاد نظم در جريان خوابيدن شده و نه تنها براي كودك‌تان، بلكه براي شما نيز مفيد خواهد بود:
1. تنظيم زمان خواب و پيروي از آن: اگر برنامه منظم خواب از الگويي طبيعي و مستحكم پيروي كند، ساعت بدن كودك به سرعت خود را با آن برنامه سازگـار مي‌سازد.
2. هشدار قبل از خواب: درست قبل از ساعت خواب، توجه كودك‌تان را به اين مسأله جلب كنيد كه روز در حال تمام شدن است. ممكن است كودك شما هنوز براي قضاوت خيلي كوچك باشد. بنابراين به طور مثال اگر بگوييد 5 دقيقه بيش‌تر به زمان خواب نمانده، احتمالاً برايش قابل درك نخواهد بود. در عوض با ربط دادن موارد گوناگون به يكديگر، مي‌توانيد زمان را به كودك‌تان بياموزيد. براي شروع اولين قسمت از برنامه منظم خواب، اسباب بازي‌ها را جمع كنيد. به اين ترتيب برنامه منظم‌تان را با علامتي كه حاكي از تمام شدن روز باشد، شروع مي‌كنيد.
برخي از والدين، نزديك شدن به زمان خواب را با استفاده از زنگ ساعت نشان مي‌دهند. به اين ترتيب كودك ياد مي‌گيرد كه صداي زنگ به معني زمان خواب است. از آن‌جا كه كودك مي‌داند شما نمي‌توانيد با زنگ ساعت بحث كنيد، متعاقباً به آن شئ اجازه داده مي‌شود تا زمان را اعلام كرده و ميل به اعتراض را كاهش دهد.
3. پيشنهاد تنقلات: تنقلات سبكي كه شامل پروتئين و كربوهيدرات است، مانند تكه كوچكي پنير و كمي نان گندم، باعث خواب شده و كمك مي‌كند تا كودك، تمام شب را بخوابد. كربوهيدرات، باعث خواب‌آلودگي شده و پروتئين، مقدار قند خون را تا زمان صبحانه ثابت نگه مي‌دارد. حتماً بعد از خوردن نان و پنير، دندان‌هاي كودك را مسواك بزنيد.
4. حمام آب گرم قبل از خواب: با افزايش تدريجي دماي بدن كودك‌تان، او را آماده خوابيدن كنيد. هم‌چنين بازي با اسباب بازي‌هايش در حمام به او آرامش مي‌دهد.
5. پوشيدن لباس خواب: لباس‌هاي راحت و بدون بند انتخاب كنيد كه نه زياد گرم و نه نازك باشد.
6. خواندن قصه براي كودكان: خواندن قصه، به‌ويژه داستان‌هاي قرآن براي كودك نوپايتان، برنامه فوق‌العاده آرامش‌بخشي است. به‌خصوص اگر داستان مورد علاقه‌اش را انتخاب كرده باشيد، مانند داستان‌هاي موسي، يونس، ابراهيم و ... . توجه داشته باشيد كه كودك شما، با بزرگ‌تر شدن، داستان‌هاي بيش‌تر و متنوع‌تري از شما مي‌خواهد. لذا قصه‌هاي قرآن را بيش‌تر بياموزيد.
7. اطمينان از تنها نبودن كودك: اسباب بازي يا عروسك مورد علاقه كودك، باعث راحتي و آرامش او هنگام خوابيدن مي‌شود.
منبع: پايگاه اينترنتي تبيان.

كودك و رايانه

مريم سپاسي
تربيت را به دست بازي نسپاريد
با هيجان و اشتياق روبه‌روي مانيتور مي‌نشينند و آن‌چنان در بازي غرق مي‌شوند كه كاملا از اطراف و اطرافيان خود فاصله مي‌گيرند.
بازي‌كنندگان براي عبور به مراحل بالاتر هرچه را كه از دست‌شان بر مي‌آيد، انجام مي‌دهند و طبق آمارهاي منتشر شده، يكي از مهم‌ترين جست‌وجوها در اينترنت درباره تقلب در بازي‌هاي كامپيوتري است. نوجوانان عموما رمز عبور به مراحل بالاتر را از دوستان خود مي‌گيرند يا حتي آن‌ها را معامله مي‌كنند. عبور از موانع و رسيدن به مراحل بالاتر، بازي‌كننده را هيجان‌زده مي‌كند و شكست در آن او را مضطرب مي‌سازد. يكي از محققان آمريكايي به نام پل اينيچ در سال 1999 در تحقيقي نتيجه گرفت كه اندازه ضربان قلب و ترشح هورمون‌ها در حين بازي‌هاي رايانه‌اي افزايش مي‌يابند و كساني كه به بازي نگاه مي‌كنند و حتي در آن شركت هم نمي‌كنند، فشارهاي عصبي زيادي را متحمل مي‌شوند. بازي‌هاي رايانه‌اي هم‌چون ورزش‌هاي پراسترس بر جسم افراد هم مؤثرند و بر متابوليسم افراد تغييراتي ايجاد مي‌كنند.
اين نوشتار به اختصار به بعضي از آفات بازي‌هاي رايانه‌اي آن اشاره‌اي خواهد داشت.
خشونت
بازي‌هاي رايانه‌اي خشونت را رواج مي‌دهند. اگرچه بازي‌هاي اوليه رايانه‌اي بيش‌تر جنگ‌هاي فضايي بودند، اما امروزه سلاح‌هاي طراحي شده در بازي‌ها، مرگ‌بارتر و بي‌رحمانه‌تر عمل مي‌كنند و عبور به مراحل بالاتر، هر روز سخت‌تر مي‌شوند. يك بازي‌كننده از ابتداي بازي بايد بكشد، آن هم بي‌ترحم تا بتواند به مراحل بعدي برود. كشتن، مهم‌ترين و اولين راه كسب امتياز در غالب بازي‌هاي كامپيوتري است.
صداگذاري پيچيده و خشن بر روي اين بازي‌هاي خشونت‌بار از دهشتناكي و قبح قضيه مي‌كاهند و موجب تغييراتي در روح و روان كاربران مي‌شود. ديدن صحنه‌هاي بسيار خشن و خون، اثر اجتناب‌ناپذير خود را بر نوجواناني كه از اين مراحل مي‌گذرند، خواهد داشت.
اعتياد
وابستگي و اعتياد به بازي‌هاي كامپيوتري مسأله ديگري است. اگرچه اين نوع از اعتياد ظاهراً اعتياد دارويي يا مواد مخدر نيست، اما آثار سوء خود را دارد. محققي از سوئد به نام آندرس سندبرگ در مقاله كوتاهي درباره اثرات فرهنگي تكنولوژي‌هاي نوظهور نوشته است كه بايد به اين سؤال پاسخ داد كه آيا وابستگي به بازي‌ها اگر به وجود بيايد، الزاما بد است يا نه؟
او اشاره مي‌كند كه اگر ضرر بازي‌ها بيش‌تر از سودش باشد چه مشكلاتي پيش مي‌آيد. او معتقد است كه به همه فعاليت‌هاي انساني مي‌توانند اعتيادآور باشند، مانند خريد، تماشاي تلويزيون و حتي مصرف غذاهاي با ارزش غذايي كم و آماده. اما نكته مهم اين است كه اعتياد به نوعي موجب سلب مسئوليت از فرد مي‌شود. اگرچه بازي‌هاي رايانه‌اي دريچه‌اي به دنياي اطلاعات و ايجاد خلاقيت و حداقل، آشنايي با زبان انگليسي هستند اما در صورت بروز اعتياد، ضررهاي بسياري دارند. از جمله دوري از اجتماع، باور الگوهاي غير واقعي، فعاليت‌هاي ضد اجتماعي از عوارض وابستگي به اين بازي‌ها هستند.
الگوهاي خيالي
الگوهاي خيالي مشكل و آفت ديگر الگوپذيري كودكان و نوجوانان است. الگوها، طرز تفكر فرداي اين افراد را پي‌ريزي مي‌كنند. ظاهر و منش اين الگوها، جايگزين الگوهاي قرآني مي‌شود و آينده‌اي تار را براي شخصي رقم مي‌زند.
مردان اين بازي‌ها اگرچه قوي، جنگنده و با ويژگي‌هاي برجسته مردانه‌اند، اما اغلب مغز و دل ندارند و شديداً بي‌مايه و حتي گاهي مضحك‌اند. زنان اين بازي‌ها يا بسيار كم‌رنگ و بي‌تأثيرند يا اگر زنان، قهرمان داستان بودند، استفاده ابزاري از ايشان شده است.
ايران و چالشي نو
متأسفانه كشور ما از آن دسته از كشورهايي است كه بازي‌هاي مذهبي بسيار ضعيفي عرضه كرده كه كيفيت جلب نظر و توجه بازي‌كنندگان را ندارد و تا زماني كه اين ضعف جبران نشود، نمي‌توان توقع داشت كه در محدوده‌هاي آموزشي مورد نظر سياست‌گزاران، موفق باشيم يا حداقل از آفات جبران‌ناپذير آن اجتناب كنيم. شايد توجه به اين مقوله همان قدر مهم باشد كه انتشار كتاب‌هاي درسي مهم‌اند. اين كه اين بازي‌ها، آموزگاران اجتماعي و فرهنگي آن‌هايي هستند كه از آن‌ها استفاده مي‌كنند، غير قابل انكار است و بايد به اين مقوله به عنوان يك امر حساس و دقيق نگاه كرد، چون، فردا بسيار دير است.
حال پدر و مادر عزيز، اگر مسئولان در وظيفه خود سستي مي‌كنند، شما خود به بايسته‌هاي تربيتي يك فرزند قرآني جامه عمل بپوشانيد. اگر مي‌خواهيد فرزندي قرآني داشته باشيد، تربيت آن‌ها را به دست بازي‌ها نسپاريد.

اسراف

الگوي مصرف
مديران مراكز قرآني بخوانند
محمدحسن رستمي، تقي متقي
آيا در آبي كه مي‌نوشيد دقت كرده‌ايد؟ آيا شما آن را از ابر فرو فرستاديد يا ما؟ اگر بخواهيم آن را شور قرار مي‌دهيم، پس چرا شكر نمي‌كنيد؟
آب، سر منشاء پيدايش حيات و از معدود منابعي است كه ادامه زندگي بر كره زمين، بدون آن غير ممكن خواهد بود؛ از اين رو همواره آبادي‌ها و تمدن‌هاي بزرگ و كوچك در كنار اين منبع حياتي شكل گرفته‌اند.
اگر چه در اكثر نقاط زمين منابع آبي فراواني يافت مي‌شود، اما دسترسي به سفره‌هاي زيرزميني آب و تصفيه و هدايت آن به منازل و مدارس و ... مخارج زيادي را در بر دارد. از اين رو اسراف و زياده‌روي در مصرف و هدر دادن آن، موجب از بين رفتن سرمايه‌هاي ملي است كه به تحقيق حرام و كفران اين نعمت الهي محسوب مي‌شود؛ حتي در موارد جزئي.
امام صادق عليه‌السلام درباره اسراف‌هاي كوچك مي‌فرمايد:
أدنَي الإسرافِ هِراقَةُ فَضلِ الإناءِ وَ إبتِذالُ ثَوبِ الصُّونِ وَ إلقاءُ النَّوي1
كم‌ترين اسراف، ريختن آب اضافي، پوشيدن لباس مهماني در منزل و دور انداختن هسته خرماست.
و نيز آن حضرت مي‌فرمايند:
إنَّ لِلَّهِ مَلَكاً يَكتُبُ سَرفَ الوُضُوءِ كَما يَكتُبُ عُدوانَه2
همانا خدا را فرشته‌اي است كه اسراف در آب وضو را مي‌نويسد، چنان‌كه اسم دشمنانش را.
پيامبر اسلام صلي‌الله‌عليه‌وآله در مسيري با سعد كه وضو مي‌گرفت، برخورد كرد و بدو فرمود: اي سعد! اسراف نكن.
سعد گفت: يا رسول الله! آيا در وضو هم اسراف است؟
حضرت فرمود: آري؛ اگر چه در كنار نهر جاري باشي3.
اگر در مصرف آب براي وضو؛ آن هم در كنار نهر جاري و دور ريختن آب اضافي ظرف، اسراف است، به طريق اولي ساعت‌ها باز گذاشتن شير آب و هدر دادن آن، اسراف محسوب مي‌شود.
تذكر اين نكته ضروري است كه در مصرف آب نبايد هزينه‌اي را كه بابت حق انشعاب و مصرف به دولت پرداخت مي‌شود، مد نظر داشت؛ زيرا اين‌گونه هزينه‌ها فقط در برابر خدماتي است كه دولت به مردم ارايه مي‌كند، نه چيز ديگر.
بر اين اساس نبايد تصور كنيم با پرداخت آب‌بها، قيمت آب مصرفي را پرداخته و مجازيم از آن به هر صورت و اندازه استفاده كنيم؛ زيرا همين كه عنوان اسراف تحقق يافت، گر چه تمام بهاي آب مصرفي را پرداخته باشيم، باز موجب حرمت عمل است و با فرض پرداخت يارانه از طرف دولت، علاوه بر اسراف، عنوان ضرر به جامعه و بيت‌المال نيز تحقق مي‌يابد، از اين روي امام خميني قدس‌سره مي‌فرمود: زياده‌روي در مصرف آب، موجب ضمان مي‌گردد و حرام است.
اسراف در نيروي برق
برق از نعمت‌هاي قابل توجهي است كه موجب تحولات شگرفي در عرصه اجتماع و زندگي بشر گرديده است. برق، فقط مترادف روشنايي نيست، بلكه پايه و اساس همه گام‌هاي بلندي كه امروزه بشر در كشاورزي، صنعت، پزشكي و ... برداشته بر اين كشف مهم استوار است.
تأسيس نيروگاه‌هاي حرارتي، تعبيه توربين‌هاي آبي و دسترسي به نيروي برق، ميليون‌ها تومان هزينه در بر دارد و زياده‌روي در مصرف آن، ضربه سنگيني به اقتصاد مملكت وارد خواهد ساخت.
گر چه نيروي برق در صدر اسلام شناخته شده نبود، اما به طور قطع عمومات نهي از اسراف، شامل اسراف در مصرف نيروي برق نيز مي‌شود؛ مانند:
كُلُّ مَازَادَ عَلَي الإقتِصادِ إسرافٌ4.
آن‌چه بيش از ميانه‌روي باشد، اسراف است.
و نيز:
مَافَوقُ الكَفافِ إسرافٌ5.
آن‌چه بيش از حد كفاف باشد، اسراف است.
بنابراين روشن گذاشتن بيهوده ده‌ها لامپ، استفاده از لامپ‌هاي قوي در روز، استفاده از چند نوع وسيله برقي پر مصرف در يك منزل، همه از موارد اسراف خواهد بود.
اسراف در چيزهاي ديگر
همان طور كه گفته شد اموال عمومي دامنه وسيعي داشته و شامل همه سرمايه‌هايي كه اقشار مختلف مردم هر يك به شكلي از آن‌ها برخوردارند مي‌شود؛ از تلفن عمومي كنار خيابان گرفته تا اتوبوس شهري و از گچ و تخته سر كلاس درس تا وسايل دولتي در اختيار مسئولان، از جلسات كوچك اداري تا سمينارها و كنفرانس‌هاي مهم، همه و همه در دايره بيت‌المال قرار دارند و بر همگان لازم است بيش از اموال شخصي، نسبت به اين اموال، حساسيت به خرج داده و از اسراف در آن‌ها بپرهيزند.
اين مسأله در نهادهايي كه صبغه قرآني دارند، اهميت ويژه‌اي مي‌يابد. مردم به اين مؤسسات و نهادها به عنوان الگو مي‌نگرند. لذا اگر اسراف كنند، علاوه بر گناه اسراف، گناه ديگري را هم بر دوش خواهند كشيد و آن عبارت است از الگوسازي نادرست در ترويج اسراف. بنابراين مديران و كاركنان نهادها و مؤسسات قرآني بايد به مسأله اسراف توجه ويژه داشته باشند.
پي‌نوشت‌ها
1. بحار، ج 72، ص 303.
2. وسائل ، ج 1، ص 340.
3. تفسير صافي، ج 1، ص 966، ذيل آيه 26 سوره اسراء.
4. غرر، ج 2، ص 547.
5. مستدرك ، ج 15، ص 272.

با والدين

ميوه پاي درخت مي‌افتد
اقبال حسيني‌نيا
اولين الگوهاي تربيتي كودك، خانواده او هستند. پدر و مادر بدون اين‌كه بخواهند، يا بدانند الگوي تربيتي كودك خود هستند و رفتار و گفتارشان توسط چشمان ريزبين كودك، تحليل و آموخته مي‌شود. در سال‌هاي اول زندگي كودك، گفتارها چيز زيادي را به او نمي‌آموزد، اما رفتار ما موبه‌مو توسط او تقليد مي‌شود. حرف زدن پدر، كار كردن او، راه رفتن او، نشستن او و ... اولين چيزهايي است كه كودك براي اين‌كه خود را بزرگ جلوه دهد، تقليد مي‌كند.
بنابراين والدين بايد در همه زمينه‌ها به رفتار و اخلاق خود توجه كنند و همواره در حضور فرزندان با اعمال درست خود، راهنماي راستين آنان باشند.
كُونُوا دُعاةَ النّاسِ بِغَيرِ ألسِنَتِكُم1؛ مردم را در عمل و به غير زبان‌تان به خوبي‌ها دعوت كنيد.
كودك، پرخاش‌گري، لج‌بازي، راست‌گويي، دروغ‌گويي، وفاي به عهد، احترام به ديگران و ... را بيشتر از اعمال ما مي‌آموزد.
به كودك قول مي‌دهيم كه فلان چيز را برايش بخريم يا او را به پارك ببريم. پدر خسته از راه مي‌رسد و قولش را فراموش كرده است. وقتي كودك به پدرش يادآوري مي‌كند، پدر با بي‌حوصلگي مي‌گويد: باشد براي فردا. اين رفتار پدر علاوه بر ضربه‌اي كه به كودك وارد مي‌كند به او ياد مي‌دهد كه او هم به عهد و پيمانش وفا نكند. در روايات از امام صادق عليه‌السلام نقل شده است:
إذَا وَعَدْتُمُوهُم، فَفُوا لَهُم فَإنَّهُم لايَرَونَ إلّا أنَّكُم تَرزُقُونَهُم2؛ هرگاه به آنان (كودكان) وعده داديد، وفا كنيد، زيرا آن‌ها شما را روزي‌دهنده خود مي‌دانند.
اگر پدر و مادر، كودك را در عهد و پيمان فريب ندهند و به وعده‌هاي خود وفا كنند، كودك به عهد خود پاي‌بند مي‌شود و اين سجيه اخلاقي در او ريشه مي‌دواند، اما اگر والدين عهدشكن باشند، كودك هم لاابالي و فريب‌كار بار مي‌آيد و به تعهدات خويش بي‌اعتنا مي‌شود.
بايد توجه داشته باشيم كه در صورتي خصلت‌ها و كردار نيك در كودكان نهادينه مي‌شود كه آن‌ها در زندگي از پدر و مادر خود الگوي عملي بگيرند.
كودكاني كه وفا، محبت و دل‌سوزي پدر و مادر خود را در حق آشنايان و همسايگان مي‌بينند، ناخودآگاه به سوي خوبي‌ها رهنمون مي‌شوند. در سيره معصومين عليهم‌السلام به اين نكته‌ها توجه خاصي شده است.
امام حسين عليه‌السلام مي‌فرمايند: مادرم زهرا سلام‌الله‌عليها را ديدم كه در شب جمعه تا صبح نماز مي‌خواند و تك تك مؤمنان را دعا مي‌كرد و براي خود دعا نكرد. از او پرسيدم: چرا براي خودت دعا نمي‌كني؟ جواب داد: ألجَار ثُمَّ الدّار3؛ پسرم اول همسايه، بعد خويشتن.
در روايت ديگري از امام صادق عليه‌السلام نقل شده است:
مُر الصَّبِيّ فَليَصدُق بِيَدِه بِالكَسرَةِ وَ القَبضَةِ وَ الشَّئِ وَ إن قَلّ4؛ كودكان خود را در صدقه دادن و احسان به هم‌نوعان تمرين دهيد، به تكه‌اي يا مشتي يا چيزي هرچند كم باشد.
كسي كه از آغاز زندگي به شناخت خوبي و بدي عادت كرد، در تمام عمر انتخاب خوبي و پرهيز از بدي برايش آسان است. براي گسترش اين خصلت در كودك لازم است محيطي فراهم شود كه اصول اخلاقي به صورت عملي دائماً مورد توجه باشد.
به خاطر بسپاريم كه فقط وجود سرمشق است كه مقررات زندگي را در ذهن خطور مي‌دهد.
پي‌نوشت‌ها
1. اصول كافي، ج2، ص77.
2. من لا يحضره الفقيه، ج3، ص310.
3. دلائل الإمامه، ص 56.
4. وسايل الشيعه، ج2، ص261.

مسلمانان، مسلماني كجا رفت
زهرا قدياني
قرآن رو باز كردم؛ نوشته بودي: وَالصَّافَّاتِ صَفّاً فَالزَّاجِرَاتِ زَجْراً فَالتَّالِيَاتِ ذِكْراً صافات/1ـ3؛ سوگند به صف بستگان كه صفي [با شكوه] بستهاند و به زجركنندگان كه به سختي زجر ميكنند و به تلاوتكنندگان [آيات الهي].
جونم به لبم رسيد؛ بگو قربونت برم چي ميخواي بگي؟ برگشتي و گفتي: إِنَّ إِلَهَكُمْ لَوَاحِدٌ صافات/4؛ كه قطعا معبود شما يگانه است. انگار يه كشيده خوابوندن زير گوشم؛ زبونم بند اومد؛ سطل آب يخي بود كه ريختن رو سرم. بعد اين همه بندگي و بعد اين همه دولا راست شدن، قسم و آيه آوردي كه تو خداي تنهاي مني؟ بابا من روزي حداقل سي و يكي دوبار ميگم: لا اله الا اللَّه كه اين مقدمه مسلمونيه ديگه. تا اينو ندونيم كه مسلمون نيستيم.
الان ديگه همه ميدونن خدايي جز تو نيست. بابا اين كه ديگه كاري نداره؛ تو فقط خدايي و بس. آره، حتما روي صحبتت به عربهاي جاهليت بوده ديگه. آره؟ آخه بتم پرستيدن داره؟ سنگ و چوب؟ يا شايدم واسه بنياسراييل گفتي؛ بابا آخه گاوم پرستيدن داره؟
واسه اونا گفتي ديگه؟ آخه هي ميگفتي و اونا نميپذيرفتن. تو قسم خوردي واسشون؛ اونم واسه چي؛ واسه مسئله به اين آسوني كه: خداتون يكيه و غير اون، هيچ كس نيست. يكي بود و هيچ كس نبود.
نه؟ چي؟ با ما بودي؟ با من؟ با مسلمونا؟ بابا ما كه مسلمونيم؛ خيلي وقته؛ عرض كنم خدمت خداي خودم كه من روزي سي و يكي دو بار تو نمازم ميگم: لا اله الا الله. ريا نباشه، اول وقتم ميخونم. تعريف از خود نباشه، مطالعاتي هم در اين زمينه داشتم و ميدانم كه توحيد را مراتبي است كه عبارت است از: توحيد ذاتي، توحيد افعالي، توحيد عملي ... مفصل بلدم.
يعني منظورت اينه كه روي صحبتت با من مسلمونيه كه چند ساله تو كار مسلمونيام؟ راست ميگي به ما هم داري ميگي. آره، راست ميگي. راستي راستي فكر كنم اتفاقاً بيش تر به ما گفتي. يادم نبود كه گفته بودي قرآن را براي تو نازل نكرديم كه خويشتن را به رنج افكني و تنها غرض از نزول قرآن، آن است كه مردم خداترس را متذكر و بيدار سازد. آره، گفته بودي؛ ولي من يادم نبود. راستي راستي ما چند ساله مسلمونيم؛ اما چه جور مسلموني؟ مسئله، اين است. عرب هاي جاهلي حداقل لات و هبل ميپرستيدند كه حداقل يه هيبتي داشته؛ اما ما سكه و اسكناس ميپرستيم كه تو جيب جا ميشه؛ همه كار واسه يك مشت دلار انجام ميديم. بيست و چهار ساعت، به دنبال يه قرون دوزاريم و شب ميآيم با غلظت تمام، براي تو دولا راست ميشيم. روزي سي و يكي دو بار ميگيم لا اله الا الله و از اون ور، بنده اسكناسيم. و بعضيامون خودمون رو ميپرستيم! بابا كاش خودمونو ميپرستيديم! كاش عقلمون رو ميپرستيديم! كاش دلمون رو ميپرستيديم! ما شكمپرست شديم. كاش يه نگاهي به فطرت ميانداختيم.
حالا كه دارم بيشتر فكر ميكنم، انگار اصلا روي صحبتت بيشتر به طرف ما بوده. احساسم به من راست گفت كه سطل آب يخ ريخت روم. آره، داشتي با ما قرن بيست و يكميها حرف ميزدي.
حضرت علي ما لب باز ميكرد تا از اثرات محبت خودش بگه، طرف داشت راست راست راه ميرفت و در دم، روح از بدنش خارج ميشد. علي به اصرار همّام، لب به وصف متقين باز ميكرد و هنوز حرفش تموم نشده بود كه طرف جون ميداد. چرا؟ چون دلش زنده بود. پس دلاي مرده ما، چرا به نداي علي زنده نميشن؟ كافر ميآوردن جلوي علي؛ علي نگاه ميانداخت توي چشماش و طرف تا آخر عمرش، دست از دامن علي نميكشيد؛ اما منِ شيعه علي، چرا چشمامو فرو بستم و علي رو نميبينم؟

شعر و ادب

اميد مهدي‌نژاد
1. اي خداي بيدهاي پريشان، بار هزار گناه بر گرده‌هايمان سنگيني مي‌كند، پريشان‌تر از اين‌مان مپسند.
2. اي خداي آيينه‌ها، رنگارنگي جهان، ما را از خالق بي‌رنگ جهان غافل كرده است؛ آيينه دل‌مان را بي‌رنگ كن.
3. اي خداي بزرگ، مي‌خواهيم به قله حضورت برسيم، اما زير پايمان دره‌هاي ژرف و دهان گشوده و راه صعب است؛ دست‌مان را بگير.
4. اي خداي زمين،‌اين تبعيدگاه ويران، جاذبه‌ها دارد، زنجير خاكش را از دست و پاي دل‌مان برچين.
5. اي خداي مهربان، خاك را گل كردي و گل را دل، دل به باران مهر تو زنده مي‌شود، ببار.
6. اي خداي كبوتران، تو بي‌كران هستي، و فرصت پرواز كوتاه بال‌هاي پروازمان را نيرو بخش.
7. اي خداي آسمان‌ها، خورشيد پشت ابر گرم‌مان نمي‌كند، دستي برآر و لكه‌هاي ابر را از صورت آفتاب پاك كن.
8. اي خداي ستاره‌ها، هزار سال است كه در شب سيه سرگردانيم، خورشيد كجاست؟
فرستنده: فاطمه بداقي از شاهرود

الو سلام
دو و چهار، چهار و سه، چهار منزل خداست
الو! سلام اين منم مزاحمي كه آشناست
هزار دفعه اين شماره را دلم گرفته است
ولي هنوز پشت خط در انتظار يك صداست
شما كه گفته‌ايد، پاسخ سلام واجب است
به ما كه مي‌رسد حساب بنده‌هايتان جداست؟
الو! دوباره قطع و وصل تلفنم شروع شد
خرابي از دل من است؟ يا كه عيب سيم‌هاست؟
چرا صدايتان نمي‌رسد؟ كمي بلندتر
صداي من چطور، خوب و صاف و واضح و رساست؟
اگر اجازه مي‌دهي، برات درد دل كنم
شنيده‌ام كه گريه بر تمام دردها شفاست
دل مرا به سوي خود بخوان كه تا سبك شوم
پناه‌گاه اين دل شكسته،‌ خانه شماست
خدا! مرا ببخش، باز هم مزاحمت شدم
دوباره زنگ مي‌زنم، دوباره، تا خدا خداست
خديجه پنجي

كتاب نفس
اوراق كتاب نفس را پاره كنيد
يك چاره براي عقل بي‌چاره كنيد
جان را كه عطيه‌اي است از عالم غيب
آزاد ز چنگ نفس امّاره كنيد
دره گناه
صد قافله خير به راه افتاده است
غفلت‌زده‌اي به قعر چاه افتاده است
با جرّ ثقيل توبه بالا بكشيد
آن را كه به دره گناه افتاده است
جواد محدثي

يك كتاب در يك مقاله

در اين مقاله به كتاب »شيوه‌هاي حفظ آيات مشابه قرآن« تأليف قدرت‌الله باقري مي‌پردازيم. در اين كتاب به شيوه‌هاي حفظ آيات مشابه قرآن كريم كه يكي از دغدغه‌هاي مهم حافظان است، به همراه مثال‌هايي پرداخته شده است.
اصطلاحات و واژه‌هاي قراردادي موارد مشابه
قبل از پرداختن به موضوع كيفيت تشخيص آيات مشابه، شناخت اصطلاحات در اين زمينه ضروري مي‌باشد.
1. آيات كاملاً مشابه
شامل آياتي مي‌شود كه عيناً شبيه به يكديگر هستند، مثل آيات:‌انعام/10 و انبياء/41 يا توبه/79 و تحريم/9.
2. آيات نسبتاً مشابه
منظور آياتي است كه حداقل در يك كلمه اول آيه، كاملاً شبيه يكديگر باشند. يعني شامل آياتي مي‌شود كه در ابتدا كاملاً مشابه، ولي در ادامه با يكديگر تفاوت دارند، مثل آيات: نحل/55 و عنكبوت/66.
3. جملات كاملاً مشابه
بخشي از يك آيه (غير از ابتداي آيه) كه كاملاً شبيه بخشي از آيه ديگر باشد. بايد توجه داشت كه در آيات مشابه، مقصود از دو آيه مشابه، شباهت در ابتداي آيات مي‌باشد ولي در جملات مشابه، شباهت در اواسط يا اواخر آيات است. مثل آيات: انعام/43 و بقره/219.
4. جملات نسبتاً مشابه
بخشي از دو يا چند آيه كه در برخي از كلمات در اواسط يا اواخر آيه با هم شباهت دارند، مثل آيات: نحل/78 و سجده/9.
5. فصل‌هاي مشابه
فصل‌هاي مشابه را نيز مي‌توان به دو دسته فصل‌هاي كاملاً مشابه و فصل‌هاي نسبتاً مشابه تقسيم كرد. اما فصل‌هاي كاملاً مشابه در قرآن وجود ندارد و فقط فصل‌هاي نسبتاً مشابه وجود دارد كه به دو يا چند دسته يا مجموعه از آيات به هم پيوسته كه پيرامون موضوع مشخصي صحبت مي‌كنند ،اما تمامي آيات آن‌ها كاملاً شبيه يكديگر نمي‌باشند و ممكن است در چند آيه يا بخش‌هايي از آيات با يكديگر شباهت داشته باشند، گفته مي‌شود، مثل‌ آيات: سوره حجر از آيه 28 تا آخر آيه 44 با سوره ص از آيه 71 تا آخر آيه 85.
شيوه‌هاي تشخيص، تمييز و حفظ موارد مشابه
1. تكرار و تمرين:
يكي از مهم‌ترين شيوه‌هاي تشخيص و حفظ آيات مشابه، تكرار و تمرين زياد است.
حافظان قرآن پس از حفظ دقيق آيات مي‌بايست به مرور مستمر آيات حفظ شده اهتمام ورزند. بنابر اين رمز اصلي موفقيت يك حافظ در ميزان تكرار و تمرين محفوظات، به ويژه در زمينه آيات مشابه است. شايان ذكر است كه به هر ميزان از روش تكرار و تمرين استفاده شود به همان اندازه نياز كم‌تري به استفاده از ساير روش‌ها خواهد بود.
اين روش در تمام موارد مشابه قرآن كريم يعني، فصل‌ها، آيات و جملات مشابه كاربرد دارد.
2. تكرار هم‌زمان موارد مشابه و دقت در روابط آن‌ها:
يكي ديگر از روش‌هايي كه مشكل تلاوت موارد مشابه در قرآن كريم را آسان‌تر مي‌سازد، تكرار هم‌زمان اين‌گونه آيات است. در اين روش هر زماني كه حافظ آيه يا جمله‌اي را تلاوت مي‌كند كه با آيه يا جمله‌اي ديگر مشابه است، بايد بلافاصله پس از تلاوت آيه، مورد يا موارد مشابه آن را نيز تلاوت نمايد. اين عمل باعث افزايش مهارت بيش‌تر در موارد مشابه مي‌شود.
به جرأت مي‌توان گفت كه اين روش يكي از مهم‌ترين روش‌هاي كاربردي در زمينه تشخيص آيات مشابه از يكديگر مي‌باشد.
البته استفاده از اين روش كمي وقت‌گير و در ابتدا با مشكلاتي همراه خواهد بود كه در اثر تكرار و تمرين به مرور زمان به حالت عادي در مي‌آيد.
اين روش همانند روش تكرار و تمرين در تمامي موارد مشابه قرآن كريم كاربرد دارد و مي‌توان گفت كه اين روش مكمل روش تكرار و تمرين است.
3. تكرار بيش‌تر موارد مشابه:
به دليل حساسيت و اهميت موارد مشابه در قرآن كريم، حافظ بايد در كنار تكرار و مرور محفوظات خود، برنامه‌اي ويژه جهت تسلط بيش‌تر در موارد مشابه اختصاص دهد؛ يعني اين‌كه زماني مشخص در طول شبانه‌روز صرفاً جهت مرور موارد مشابه در نظر بگيرد.
4. نوشتن موارد مشابه:
به منظور دست‌يابي سريع و آسان‌تر به موارد مشابه مي‌بايست موارد مشابهي را كه پس از حفظ دقيق، براي حافظ در ارائه محفوظات مشكل ايجاد مي‌كند، در يك دفتر مخصوص با خطي زيبا و اعراب صحيح بنويسد.
توصيه مي‌شود براي تكرار بيش‌تر موارد مشابه در زمان مشخص از دفتر مخصوص جمع‌آوري موارد مشابه استفاده شود، زيرا در اين دفتر مجموعه آيات مشابه، گردآوري شده و دست‌يابي به آن‌ها جهت مرور و مقايسه آن‌ها با يكديگر به سهولت امكان‌پذير است.
اين روش در همه موارد مشابه قرآن كريم مورد استفاده قرار مي‌گيرد، ليكن در فصل‌هاي مشابه به دليل كثرت آيات، بيش از ساير موارد كاربرد دارد.
تذكر: طريقه نوشتن فصل‌هاي مشابه به اين صورت است كه دو فصل نسبتاً مشابه را روبه‌روي هم در دو صفحه نوشته و با يكديگر مقايسه مي‌كنيم و موارد اشتراك و افتراق آن‌ها را معلوم مي‌كنيم. اما در آيات و جملات نسبتاً مشابه، موارد مشابه را كاملاً زير هم نوشته و به مرور آن‌ها مي‌پردازيم.
5. نوشتن آدرس موارد مشابه در حاشيه قرآن:
با وجود داشتن دفتر مخصوص موارد مشابه ديگر نيازي به نوشتن موارد مشابه در حاشيه قرآن نيست، زيرا باعث شلوغ شدن صفحه و در نتيجه پراكندگي ذهن خواهد شد. اما نوشتن آدرس مختصر موارد مشابه يعني نام سوره و شماره آيه در حاشيه قرآن، به دليل دسترسي سريع به موارد مشابه مفيد مي‌باشد.
6. ايجاد رموز قراردادي:
يكي از روش‌هاي بسيار مؤثر و در عين حال ساده براي تشخيص و تمييز موارد مشابه در قرآن، استفاده از رمزهاي قراردادي است كه اغلب حفاظ معمولاً از آن استفاده مي‌كنند.
در رموز قراردادي حافظان از هر عامل مؤثري در زمينه تشخيص درست آيات و جملات، خصوصاً آيات و جملات نسبتاً مشابه بهره مي‌برند.
عواملي كه در رموز قراردادي مورد استفاده قرار مي‌گيرند، بيش‌تر از آن جهت اهميت دارند كه راهنماي خوبي براي تلاوت صحيح آيات قرآن مي‌باشند و طبيعتاً اين رموز داراي معاني دقيق و ساختار مشخص علمي نبوده و صرفاًً جنبه قراردادي و شخصي دارند.
در كتاب، مثال‌هاي متعددي در اين زمينه ذكر شده است.
اين روش بيش‌تر در آيات و جملات نسبتاً مشابه كاربرد دارد.
7. حفظ كردن شماره آيه و صفحه:
يكي ديگر از عواملي كه در به ياد آوردن محفوظات نقش عمده‌اي دارد، حفظ كردن شماره آيه و صفحه است. به اين نحو كه گاهي ممكن است حافظ آيه‌اي را فراموش كند ولي شماره آيه يا صفحه را به خاطر داشته باشد. با تذكر شماره آيه يا صفحه، آيه و موقعيت آن در صفحه مشخص مي‌شود.اين روش بيش‌تر در آيات مشابه (آيات كاملاً و نسبتاً مشابه) كاربرد دارد.
شيوه‌هاي حفظ كردن شماره آيات
ـ تكرار شماره آيه بعد از تلاوت هر آيه: يعني فرض مي‌كنيم كه شماره آيه نيز جزئي از آيه است و بايد همراه آيه در هنگام حفظ كردن تكرار شود.
ـ حفظ كردن شماره اولين آيه صفحه و آخرين آيه صفحه و شماره بقيه آيات را حدس مي‌زنيم.
ـ حفظ كردن شماره آيات با فاصله‌هاي 5 تايي يا 10 تايي: مثلاً شماره آيات 1، 5، 10، 15، 20 و ... را حفظ كرده و به مرور زمان شماره بقيه آيات در ذهن تداعي مي‌شود.
روش حفظ كردن شماره صفحات
روش حفظ كردن شماره صفحه به اين صورت است كه پس از حفظ كردن هر صفحه، شماره‌ آن صفحه را نيز متذكر مي‌شويم. يعني نبايد وقت مشخصي براي حفظ شماره صفحات صرف نمود بلكه تنها يك نگاه اجمالي به شماره صفحه پس از حفظ كردن هر صفحه كافي است، كه در اثر استمرار، شماره صفحات نيز حفظ خواهد شد.
8. توجه به ريتم و آهنگ موارد مشابه با توجه به نوار ترتيل:
از جمله عوامل مهمي كه در حفظ و يادآوري آيات نقش مؤثري ايفا مي‌كند توجه به آهنگ و نغمات قرآني است. ممكن است قاري موارد مشابه را با آهنگ‌هاي متفاوتي تلاوت كند كه اين خود عاملي جهت تفكيك و تمييز آيات مشابه است.
اين روش بيش‌تر در آيات و جملات نسبتاً مشابه كاربرد دارد.
9. به خاطر سپردن موارد اختلاف:
در اين روش آيات و جملات نسبتاً مشابه را زير يكديگر نوشته و موارد اختلاف آن‌ها را مشخص كرده و فقط به حفظ موارد اختلاف مي‌پردازيم. البته اگر موارد اختلاف زياد باشد، از روش‌هاي ديگري كمك مي‌گيريم.
ممكن است براي حفظ موارد اختلاف، از روش‌هاي مختلف از جمله: رموز قراردادي، تكرار و تمرين و ... استفاده شود.
تذكر مهم
اهميت استفاده از روش «به خاطر سپردن موارد اختلاف»، از آن‌جا ناشي مي‌شود كه در بسياري از موارد مشاهده شده است كه حافظان به علت اشتباه تلفظ كردن يك كلمه، از مسير اصلي تلاوت خارج شده و به تلاوت آيه ديگر در همان سوره يا سوره ديگر مي‌پردازند، علت بروز اين مشكل عدم تشخيص كلمه مربوط به آيه‌اي است كه حافظ در حال تلاوت كردن آن است.
10. تصويربرداري ذهني از موقعيت جاي‌گذاري موارد مشابه:
يكي از عوامل مهم در يادآوري و ارائه محفوظات، تصويربرداري ذهني است. قطعاً تصويربرداري ذهني در رابطه با حفظ قرآن، خصوصاً‌ آيات مشابه كمك شاياني مي‌كند.
تصويربرداري ذهني به اين نحو است كه حافظ از موقعيت درست جاي‌گذاري آيات در جزء، سوره و صفحه تصوير ذهني داشته باشد؛ يعني اين‌كه بداند آيه مورد نظر در كدام جزء، در كدام سوره و كدام صفحه، و در صفحه از محل آيه (ابتدا، وسط يا انتهاي صفحه) اطلاع داشته باشد كه اين تصويربرداري با نگاه دقيق و مستمر به آيات و تعمق بر روي تك‌تك آيات و عبارات قرآن به وجود مي‌آيد. البته ممكن است كه حافظه تصويري در عده‌اي ضعيف‌، و در افراد روشن‌دل وجود نداشته باشد. كه مي‌بايست از طريق استماع بيش‌تر آيات، تصاوير ذهني را براي خود به وجود بياورند.
اهميت به خاطر داشتن محل دقيق آيات (تصوير ذهني) در آيات مشابه بيش‌تر نمايان مي‌شود؛ زيرا به حافظان كمك مي‌كند تا در تلاوت آيات مشابه كم‌تر دچار خطا و اشتباه شوند.
اين روش بيش‌تر در آيات و جملات نسبتاً مشابه كاربرد دارد.
11. دقت در ترجمه موارد مشابه:
دقت در ترجمه آيات به ويژه موارد مشابه در بسياري از موارد كمك مؤثري در حفظ، تشخيص و يادآوري اين‌گونه آيات مي‌كند و از خطاي حافظان در تلاوت موارد مشابه تا حد زيادي جلوگيري مي‌نمايد.
با وجود داستان‌ها و مثال‌هاي مختلف در قرآن، توجه به گوينده و مخاطب نقش به‌سزايي در تشخيص آيات مربوطه دارد. مثلاً ممكن است در قرآن كريم يك داستان در چند جاي مختلف ذكر شده باشد كه در اين صورت توجه به ترجمه دقيق آيات، راه‌كار مناسب در ارائه اين‌گونه آيات است.
اين روش بيش‌تر در آيات و جملات نسبتاً مشابه كارآيي دارد.
12. شركت در مسابقات و جلسات:
سؤال و جواب و امتحان گرفتن به شيوه‌هاي مناسب و علمي، نقش بسيار مؤثري در آموزش و يادگيري ايفا مي‌كند.
توصيه مي‌شود، حافظان قرآن در كنار فعاليت حفظ و مرور خويش كه معمولاً به صورت انفرادي انجام مي‌پذيرد، در موقعيت‌هاي مختلف در جلسات، خود را در معرض امتحان و آزمايش قرار دهند و اطمينان كامل داشته باشند كه ارائه محفوظات در جلسات، در افزايش كيفيت و تثبيت بيش‌تر حفظيات آنان نقش به‌سزايي دارد.
نكته قابل توجه اين‌كه، حافظان بايد سعي نمايند در درجه اول با حاضر شدن در جلسات مهم و پر جمعيت، خود را در معرض امتحان قرار دهند؛ اما در صورتي كه به اين‌گونه جلسات دسترسي نباشد، مي‌توان با تشكيل جلسات معمولي مثل جمع كردن اعضاي خانواده يا تعدادي از دوستان، عمل پرسش و پاسخ را انجام داد تا از محاسن شركت در جلسات به ويژه كاهش اضطراب در هنگام پاسخ‌گويي به سؤالات بهره‌مند شد.
اين روش در همه موارد مشابه خصوصاً فصل‌هاي مشابه كاربرد دارد.
13. استفاده از كتاب المعجم المفهرس و كشف الآيات:
يكي از منابع مهم براي پيدا كردن موارد مشابه در قرآن كريم استفاده از كتاب المعجم المفهرس و كشف الآيات است. حافظان با استفاده از اين دو منبع مهم به راحتي مي‌توانند موارد مشابه در قرآن كريم را پيدا كرده و موارد اختلاف و تشابه آن‌ها را تشخيص دهند.
برخي از محاسن كتب فوق الذكر به شرح ذيل مي‌باشد:
ـ دسترسي سريع و مطمئن به موارد مشابه در قرآن.
ـ پيدا كردن آدرس دقيق موارد مشابه جهت نوشتن در حاشيه قرآن.
ـ پيدا كردن آيات و جملات مشابه و نوشتن آن‌ها در دفتر مخصوص.
اين روش بيش‌تر در پيدا كردن آيات مشابه كاربرد دارد.
14. مباحثه موارد مشابه:
مباحثه به اين معنا است كه دو يا چند نفر يافته‌هاي خود را به همديگر عرضه مي‌كنند و يكديگر را از صحت و سقم گفتار هم مطلع مي‌سازند.
با توجه به مشكل بودن موارد مشابه در قرآن كريم، ضروري به نظر مي‌رسد كه هر چند وقت يك بار حافظان، محفوظات خود را خصوصاً موارد مشابه را با يكديگر در يك برنامه مشخص مورد مباحثه قرار دهند و به تكرار و تمرين آن‌ها بپردازند.
اين روش در همه موارد مشابه قرآن كريم كاربرد دارد.

حافظه

تقويت حافظه در آيينه احاديث
به:
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
به بخوريد؛ چرا كه ذهن را افزون مي كند.
انار
امام صادق عليه‌السلام:
انار را با پيه آن بخوريد؛ چرا كه معده را مي‌پالايد و ذهن را افزون مي‌كند.
مويز
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
هر كس ناشتا بر خوردن مويز مداومت كند، فهم و حافظه و ذهن، روزي او مي‌شود و از بلغم وي، كاسته مي‌شود.
عسل
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
هر كس حافظه مي‌خواهد، عسل بخورد.
امام كاظم عليه‌السلام فرمود:
در عسل، درمان هر دردي است. هر كس ناشتا يك قاشق عسل بخورد، اين عسل، بلغم را پايان مي‌دهد، صفرا را فرو مي‌نشاند، مانع از تلخه سياه سودا مي‌شود و ذهن را صفا مي‌بخشد، و اگر كه همراه با كندر خورده شود، حافظه را نكو مي‌سازد.
كرفس
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
كرفس، انسدادها را مي‌گشايد، دل را طراوت مي‌دهد، حافظه مي‌آورد و ديوانگي، جذام، پيسي و ترس را دور مي‌كند.
ساير عوامل تقويت حافظه
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
سه چيز، حافظه را افزون مي‌كند و بلغم را از ميان مي‌برد: قرائت قرآن، عسل و كندر.
امام علي عليه‌السلام:
سه چيز، بلغم را از ميان مي‌برد و حافظه را افزون مي‌كند: مسواك زدن، روزه گرفتن و قرائت قرآن.
آنچه فراموشي مي آورد
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
در سفارش‌هاي ايشان به علي عليه‌السلام: اي علي! هفت چيز است كه فراموشي مي‌آورد: خوردن سيب ترش، خوردن گشنيز و پنير و پس‌مانده موش، خواندن نوشته‌هاي روي قبر، راه رفتن ميان دو زن، افكندن شپش، حجامت در گودي پس سر، و ادرار كردن در آب راكد.
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
ده چيز، فراموشي مي‌آورد: خوردن پنير، خوردن پس‌مانده موش، خوردن سيب ترش و گشنيز، حجامت در گودي پس سر، راه رفتن ميان دو زن، نگريستن به دار آويخته، بيدار خوابي، و خواندن سنگ قبرها.
امام باقر عليه‌السلام:
كوتاه كردن ناخن، از آن رو لازم است كه پناه‌گاه شيطان است و فراموشي از آن پديد مي‌آيد.
امام رضا عليه‌السلام:
فراوان خوردن گوشت حيوان وحشي و گاو، خشكي عقل، سرگشتگي فهم، كندي ذهن و فراواني فراموشي مي‌آورد.
آن‌چه براي پيش‌گيري از فراموشي، سودمند است
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
پنج چيز، فراموشي را از ميان مي‌برد و بر حافظه مي‌افزايد و بلغم را نيز مي‌برد: مسواك زدن، روزه گرفتن، قرائت قرآن، و خوردن عسل و كندر.
پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله:
بر شما باد كندر؛ چرا كه ... عقل را افزون مي‌كند، ذهن را ذكاوت مي‌دهد، چشم را جلا مي‌بخشد و فراموشي را از ميان مي‌برد.
مردي نزد علي بن ابي‌طالب عليه‌السلام آمد و از فراموشي، اظهار ناراحتي كرد. فرمود: بر تو باد كندر، كه دل را شجاعت مي‌بخشد و فراموشي را از ميان مي‌برد.
امام رضا عليه‌السلام:
هر كس بخواهد فراموشي‌اش كم شود و داراي حافظه‌اي قوي شود، هر روز، سه قطعه زنجبيل به عسل در آميخته بخورد و در هر روز، با غذاي خويش ، چيزي كه با خردل تهيه شده نيز ميل كند.
منبع: دانش‌نامه احاديث پزشكي، محمد محمدي ري‌شهري، ترجمه دكتر حسين صابري.

دعاي تقويت حافظه
پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله به حضرت علي عليه‌السلام مي‌فرمايد:
اگر مي‌خواهي هر چيزي را كه مي‌شنوي، حفظ كني، پس از هر نماز بگو: سُبحانَ مَن لايَعتَدِي عَلي أهلِ مَملَكَتِه سُبحانَ مَن لا يَأخُذُ أهلَ الأرضِ بِألوانِ العَذابِ سُبحانَ الرّئُوفِ الرّحِيم، أللهُمَّ اجعَل فِي قَلبِي نُوراً وَ بَصَراً وَ فَهماً وَ عِلماً إنّكَ عَلي كُلِّ شَئٍ قَدِير.
طب الائمه، ص 184؛ فلاح السائل، سيدبن طاووس، ص 168.

معجون منسوب به امام علي عليه‌السلام
در روايت آمده است كه حضرت علي عليه‌السلام مي‌فرمايد: يك جزء زعفران خالص و يك جزء سُعد كوفي (نوعي گياه دارويي كه در فروشگاه‌هاي معتبر داروهاي گياهي موجود است)، را با عسل معجون كرده و هر روز دو مثقال از آن را مصرف نماييد. به قدري حافظه را زياد مي‌كند كه خيال مي‌كنيد سحر و جادوست.
طب الائمه، علامه سيد عبدالله شبر، ص186؛ كليات مفاتيح الحاجات، ص114.

كوتاه و خواندني

ژوزف هور دويچ Gosef hordvich
دانشمند و خاورشناس
قرآن، عامل بسيار شگرفي در بالا بردن فكر مسلمانان بود. قرآن، آنان را به تحقيقات علمي و پديد آوردن انديشهها سوق داد. قرآن، موجب و انگيزه پيشروي مسلمانان، در سرزمين هاي اروپا گرديد.
در آن جا هنگامي كه تاريكيها همه جا را فرا گرفته بود اينان مشعل‌هاي انسانيّت را برافروختند و به آستان علم، خدماتي شايان كردند.
علوم گذشتگان را دگر بار نيرو بخشيدند و به شرق و غرب، فلسفه، پزشكي، ستارهشناسي و معماري آموختند و ما را در مسير نهضت جديد علمي قرار دادند. از اين رو ما هر بار كه سقوط غرناطه (پايتخت مسلمانان اسپانيا) را به خاطر ميآوريم، نميتوانيم از ريختن اشك، خودداري كنيم.
اسلام از ديدگاه دانشمندان غرب، ص 46.
لومانس Lomans
اول شرارهاي كه نور آن از قرآن كريم تابش مينمايد بسم الله الرحمن الرحيم است. در كلمه رحمان به مؤمن اشعار ميشود كه خداي سبحان، خدايي يگانه است كه نعمتهاي خود را بر بندگان خويش در زندگاني دنيا و حيات جاوداني آخرت تكميل فرموده، از اين جا ما حقيقتي كه شك و ترديد در آن راه ندارد خواهيم ديد كه اين قرآن بزرگ‌ترين نوري است كه آن نور خدا است، و آن جز شفقت و مرحمت نخواهد بود.
اعترافات دانشمندان بزرگ جهان، ص 65.

مشاعره
روزي من با حضرت علامه طباطبايي و دو دامادشان، با ماشين سواري از سبزوار به مشهد مي‌آمديم و بنا شد مشاعره كنيم. ما سه نفر در يك طرف و علامه به تنهايي در طرف ديگر بودند. ما سه نفر ـ مجموعاً ـ نتوانستيم ايشان را شكست داده و برنده شويم، بلكه علامه ما را مجاب مي‌كرد؛ نه با يك بيت شعر، بلكه با چند بيت! حقاً ما از تسلط ايشان به شعر و ادبيات در شگفت افتاديم!1
اتاق را عوض كن!
در اوايل طلبگي‌ام، روزي مرحوم علامه به حجره‌ام تشريف آوردند و فرمودند: به ظاهر در اين‌جا غيبت شده است! گفتم: بله؛ پيش از آمدن شما، چند نفر كه درس‌شان از من بالاتر بود، اين‌جا بودند و غيبت كسي را كردند. علامه فرمودند: بايد مي‌گفتي از اين‌جا بروند، اين حجره ديگر براي درس خواندن مناسب نيست؛ اتاق خود را عوض كن2.
پي‌نوشت‌ها
1. مهر تابان، ص88، به نقل از حجت‌الاسلام سيدمحمدعلي ميلاني.
2. ز مهر افروخته، ص95، به نقل از حجت‌الاسلام سيداحمد فاطمي.

يادداشت سفر

فرودگاه قرآن
قسمت اول
محمد اسعدي
نام خاطرات را برمي‌دارم و آن‌چه را مي‌نگارم، يادداشت‌هاي سفر مي‌نامم؛ يادداشت‌هايي پراكنده و كوتاه از سفري بزرگ و پرمايه. شايد اين اوراق براي دوستاني چون خودم، با دغدغه‌هاي خاص قرآني بي‌فايده نباشد و سوغاتي باشد از اين سفر و تحفه‌اي از آن سرزمين؛ سرزمين وحي و فرودگاه قرآن.
سرزميني كه روزگاري نخستين پايگاه اسلام و جاي‌جايش قدم‌گاه پيام‌آور وحي بوده است. سرزميني كه تلخ و شيرين‌هاي حوادث صدر اسلام را در ياد دارد و رازدار ناگفته‌هاي فراوان است.
كافي است اندكي با خطاب و عتاب‌هاي قرآن و حكايت و هدايت‌هاي آن آشنا باشي تا همه جاي اين سرزمين و هر لحظه اين سفر برايت خاطره‌انگيز و احساس‌آفرين باشد. چه بي‌مايه و بي‌روح است سفر آن‌ها كه چشم به رنگ و لعاب بناها و كوچه و بازارها دارند و حقايق پنهان در حجاب اين سرزمين را نمي‌بينند.
القصه، سفر پيش روي ما سفري ويژه و استثنايي است. سفري كه در رهنمودهاي مذهبي، فرار از دنيا به خدا و از خلق به خالق نام گرفته و مصداقي از آيه «فَفرُّوا إلَي اللهِ ...»
سفري كه خود دو مرحله دارد. مرحله‌اي كوچك و مرحله‌اي بزرگ. تو اينك در آغاز مرحله نخستي كه عمره‌اش مي‌نامند. باش تا صبح دولتي بدمد و در مرحله دوم به حج اكبر بار يابي.
وَأَتِمُّواْ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّهِ
مي‌گويند: اولين سفر به سوي خانه دوست، حال و هواي ويژه‌اي دارد. ديده‌اي تو ميوه نوبر را كه مي‌خواهي بخوري، چه حالي داري و چه لذتي مي‌بري؟ ذره ذره‌اش برايت تازگي دارد و با اشتها مي‌خوري!
حالا مي‌خواهي راهي خانه دوست شوي. از حال و هواي اين خانه، فراوان شنيده‌اي. كتاب‌ها خوانده‌اي. اعمال عبادي و اماكن تاريخي آن را بارها در آثار موجود مرور كرده‌اي، اما اكنون قرار است از نزديك زائر آن خانه باشي و شنيده‌اي كه تا به مقصد نرسي نبايد مطمئن باشي كه تو را طلبيده‌اند. از اين رو با آن‌كه گذرنامه‌ات پيش‌تر رفته، تو پيش از آن، دل شيدايت را به پرواز درآورده‌اي.
كارواني از استادان دانشگاه‌ها و ... آن‌چه به اين جمع محوريت بخشيده، شور و حال معنوي حضور در سرزمين وحي و فاصله گرفتن از تعلقات دنياست. گويا همگي منتظر چنين فرصتي بوده‌اند كه سفري متفاوت را تجربه كنند و فارغ از درس و بحث و تحقيق و آزمايشگاه و مطب و ميز و دفتر، به دنيايي ديگر گام نهند.
در سفر عمره بايد ابتدا عازم مدينه شوي. شهري كه پيش از هجرت پيامبر، يثرب نام داشت و در قرآن هم از آن با همين نام ياد شده است (وَإِذْ قَالَت طَّائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَاراً أحزاب/13) با آمدن پيامبر، مدينه النبي، نام گرفت. شهري در ميان دو رشته كوه سنگلاخي (حرّه) در فاصله 50 كيلومتري شمال شهر مكه كه نسبت به مكه از آب و هواي مطبوع‌تر و به لحاظ جغرافيايي هم مناسب‌تر است.
تاريخ اسلام گواه آن است كه اين شهر بزرگ نه با شمشير و جنگ كه با قرآن و عظمت و لطافت آيه‌هاي آن فتح شد و با آغوش باز به استقبال صاحب قرآن رفت و از همين رو براي پيامبر بسيار محبوب بود و آن را با نام‌هاي زيبايي چون طابه، طيبه، محبوبه، مباركه و دارالسلام لقب داد. نخستين مبلغ رسمي اسلام در اين شهر جواني به نام مصعب بن عمير بود كه در مكتب درس قرآن آموخت و با صداي دل‌نشيني كه داشت به قرائت قرآن مي‌پرداخت.
از حال و هواي قرآن در مسجد پيامبر بايد مستقلاً و با حوصله بيش‌تري بشنوي.
در شامگاهي كه وارد مدينه مي‌شوي، دلت براي زيارت مسجد مي‌طپد. مسجدي كه روزگاري با ساده‌ترين مصالح با هم‌ياري پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله و اصحاب برپا شد. امروزه به يكي از وسيع‌ترين و باشكوه‌ترين مساجد جهان تبديل شده است. حتماً قصه ورود پيامبر به مدينه را در جريان هجرت از مكه شنيده‌اي. همه مشتاق پذيرايي و ميزباني از آن رسول مهر و صفا بودند. اما پيامبر فرمودند: هرجا شترم زانو زد همان‌جا مي‌مانم. و شتر در آستانه منزل ابوايوب انصاري زانو زد و براي هميشه افتخار براي آن صحابي پيامبر رقم خورد. يك طبقه از خانه كوچك ابوايوب به پيامبر اختصاص يافت و نقشه بناي مسجد نيز در همان نزديكي تهيه شد؛ با مساحتي حدود هزار متر مربع كه امروزه با ستون‌هايي مشخص شده است. اتاق‌هايي هم براي سكونت پيامبر و خانواده‌اش در كنار مسجد بنا شد كه اكنون در درون ضريح پيامبر قرار دارد.

غرفه مشاوره

ببخشيد حاج آقا يك سؤال؟
قسمت آخر
خانمي آمده بود و كتابي را به نام سيره و اخلاق پيامبر اعظم صلي‌الله‌عليه‌وآله مي‌خواست. در نمايشگاه قابل تهيه نبود. خيلي جالب بود. نحوه روسري سر كردن يا شايد هم نكردن، اخلاق خوب و لبخند بر لب و نحوه گفت‌وگويش با يك حاج آقا و ادبش. گفت: حاج آقا يك چيزي از معراج برايم بگو. از نصيحت‌هاي پيامبر. گفتم : مثلا چه؟ گفت: هر چه به زبان‌تان آمد. مطمئنم آن‌چه را شما بگوييد هماني است كه خدا به زبان‌تان آورده و من بايد بشنوم. و من ...! بيچاره من!
دختر خانمي آمد و گفت از دانشگاه شهيد بهشتي است. گفت: سؤالات ديني بسياري داريم. صندوقي درست كرده‌ايم براي اين كار و دانشجويان سؤالات خود را درون آن مي‌اندازند. فرم ارسال سؤال را دادم. گفت: مي‌توانم هزار نسخه!! كپي بگيرم. از كيسه خليفه مايه گذاشتم و گفتم اشكالي ندارد.
خانمي آمده بود، مسأله‌اي شرعي پرسيد كه به گمانم خمس بود. اما در پاسخ از او پرسيدم از چه كسي تقليد مي‌كنيد. اصلاً در جريان نبود تقليد چيست. پرسيد از چه كسي تقليد كنم؟ گفتم خودم از مقام معظم رهبري تقليد مي‌كنم و گفتم مي‌تواند از ديگران نيز بپرسد. گفت: من نمي‌توانم از ايشان تقليد كنم. گفتم: چرا؟ گفت: آخر مگر اين‌گونه نيست كه اگر پشت سر امام‌جماعتي بدگويي كني، ديگر حق نداري پشت سر او نماز بخواني؟ و من دو بار پشت سر ايشان بدگويي كرده‌ام. البته توبه كرده‌ام. ناگهان حس كردم دو شاخ بزرگ بر سرم در حال روييدن است!! گفتم: به حق حرف‌هاي نشنيده! چه كسي چنين مطلب بي‌اساسي را گفته؟ و اصلاً اين چه ربطي به تقليد دارد؟ گفت: همه مي‌گويند. خلاصه به او پاسخ دادم كه اين شايعه‌اي بيش نيست كه بين دختر خانم‌هاي قديمي رايج است.
جوان برومندي مراجعه كرد كه مدت چهارده سال ساكن ژاپن بوده است. كارهاي خوبي در آن‌جا انجام داده بود. سه نفر را شيعه كرده بود. هيئتي در خانه‌اش راه انداخته بود و مي‌گفت رفقا به خانه من مي‌گويند: حسينيه اومايا.
دختر خانم جواني مراجعه كرد با هيئت تازه مسلمانان اروپايي. ولي فرزندي از همين نسل جديد شيعه بود كه در زير سايه ماهواره و در همين بالاي شهر رشد كرده بود. اكنون در 23 سالگي، با اسلام آشنا شده بود. حجابي جالب ساخته بود و آمده بود بپرسد: آيا آدم خوبي هست يا نه؟ چون شنيده بود خداوند تمام خواسته‌هاي هر كسي را كه دوست ندارد، برآورده مي‌كند. تمام خواسته‌هاي اين دختر هم برآورده شده بود. براي همين به خوب بودن خودش شك كرده بود. جوابش را دادم. شاد شد. سؤالات بسياري را پرسيد. از روش دوست‌يابي. از اين‌كه چگونه مي‌تواند به جمع خوب‌ها راه پيدا كند؟ اين كه مغرور است؟ اين‌كه چگونه عصباني نباشد؟ چگونه صدقه بدهد؟ اين كه ديگران را دوست بدارد. در خلأ نينديشد. از دست سوسول بچه‌هايي كه به خاطر ثروت پدرش به خواستگاري‌اش مي‌آيند، ناراحت بود. به دنبال ايمان‌داري عاقل و خوب مي‌گشت. حرف‌هايي زدم و خرسند شد. اميدوارم خدا هم خرسند شده باشد. بسيار اظهار لطف كرد. راهنمايي‌هاي بسياري مي‌خواست و من نيز راهنمايي‌هاي بسياري برايش داشتم. بعد از گفت‌وگو يكي از همكاران نكته جالبي را گفت. گفت ابتداي گفتگو وضع آن خانم خيلي زننده بود، و هر چه از گفت‌وگويتان مي‌گذشت، حجابش كامل‌تر مي‌شد. خودم اين را نفهميده بودم، ولي برايم نتيجه شيريني بود.
جواني آمد و گفت به من گفته‌اند شراب حرام نيست. گفتم: چرا؟ گفت: چون در قرآن نيامده است. آيات مربوطه را برايش آوردم: يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا ... بقره/219؛ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ مائده/90 و ... . گفت: آقايي در مسجد اين را گفت و گفت كه ما فقط بايد بدانچه كه در قرآن آمده است عمل نماييم. برايش توضيح دادم كه اين عقيده وهابيان است. ما شيعيان علاوه بر قرآن، عترت را هم داريم. بسياري از احكام ما از احاديث استخراج مي‌شود. علاوه بر اين در خصوص سوالي كه شما پرسيديد، قرآن صراحتاً نظرش را گفته است. خوشحال شد كه جواب مناسب را يافته است و رفت كه با آن شبهه‌پراكن گفت‌وگويش را ادامه دهد.
نكته: در اين چند روز سوالات بسياري از همين دست از من پرسيده‌اند، مبني بر اين‌كه تنها چيزي را بايد پذيرفت يا عمل كرد كه در قرآن كريم آمده است. و جالب اين كه همه كساني كه اين شبهه‌ها را مطرح مي‌كنند، مي‌گويند يك آقا يا خانمي كه خيلي هم وارد بود و معلوم بود مطالب زيادي از دين مي‌داند، در مسجد (تاكيد مي‌كنم در مسجد)، اين مطلب را به ما گفت. تصور مي‌كنم وهابي‌ها دارند مخفيانه در مساجد كارهايي را انجام مي‌دهند. به گمانم مسئولان بايد در جريان اين فعاليت‌ها قرار گرفته باشند.
خانمي آمد و گفت: براي تقويت عقايد يك نومسلمان سي‌دي يا كتاب مي‌خواهم. هر چه فكر كردم ديدم در اين باره چيزي نداريم. خيلي شرمنده شدم. اين همه مراكز توليد سي‌دي و نرم‌افزار و دريغ از ... . گفتم: از چه ديني به اسلام گرويده. خنديد و فهميدم براي خودش مي‌خواهد. با همسرش هر دو شيعه بودند، ولي دور از اطلاعات مذهبي. تازه مي‌خواستند مطالعاتي داشته باشند و عقايد خود را تقويت كنند. توصيه كردم از رمان‌هاي مذهبي شروع كنند و كتاب‌هايي را معرفي كردم. خوشحال شدند و رفتند.

اخبار

اخبار

پيامك

تعداد پيامك‌هاي شما آن‌قدر زياد است كه در يك صفحه نمي‌گنجد. مجبور شديم از بين آن‌ها انتخاب كنيم. ولي هم‌چنان منتظر پيامك‌هايتان هستيم. پيامك‌هاي خود را به شماره 09124530415 ارسال كنيد.
1713 ... 0912: از حضرت علي (ع): خواستن از خدا شجاعت است. برآورده شدنش رحمت، نشدنش حكمت. خواستن از مردم خفت،‌ برآورده شدنش منت نشدنش ذلت. پس از خدا بخواهيم.
3646 ... 0913: زندگي قصه مرد يخ‌فروشي است كه از او پرسيدند: فروختي؟ گفت: نخريدند، ولي تمام شد!!
2815 ... 0912: تمام عاشقاني كه مثل شمع مي‌سوزند، تا آخر امسال گازسوز مي‌شوند.
5109 ... 0912:
ياد داري كه وقت زادن تو همه خندان بودند و تو گريان!
زيركي كن كه گاه رفتن تو، همه گريان شوند و تو شادان
5400 ... 0935:
چهره گل عندليبان را غزل‌خوان مي‌كند
ديدن مهدي هزاران درد، درمان مي‌كند
مدعي گويد كه با يك گل نمي‌آيد بهار
من گلي دارم كه عالم را گلستان مي‌كند
5900 ... 0935:
هنوزم انتظار و انتظار است هنوزم دل به سينه بي‌قرار است
هنوزم خواب مي‌بينيم به شب‌ها همان مردي كه بر اسبي سوار است
همان مردي كه آيد روز جمعه و اين پايان خوب انتظار است
0143 ... 0912:
لحظات شادي خدا را ستايش كن/ لحظات سختي خدا را جست‌وجو كن/ لحظات آرامش خدا را مناجات كن/ لحظات دردآور به خدا اعتماد كن و در تمام لحظه‌ها خدا را شكر كن.
6172 ... 0913:
اگر تمام شب را در اندوه از دست دادن خورشيد گريه كني، لذت ديدن ستارگان را هم از دست خواهي داد.
5109 ... 912: چه بي‌خيال نشستيم نه كوششي نه وفايي فقط نشسته و گفتيم خدا كند كه بيايي
1713 ... 912: ز مردم دل بگردان با خدا كن خدا را وقت تنهايي صدا كن
در آن حالت كه اشكت مي‌چكد گرم غنيمت دان و ما را هم دعا كن
5617 ... 912: به خاطر داشته باش: آرام باش، توكل كن، تفكر كن، سپس آستين‌ها را بالا بزن! آن‌گاه دستان خداوند را مي‌بيني كه زودتر از تو دست به كار شده‌اند (گزيده‌اي از نهج‌البلاغه)
5078 ... 911: وقتي تنها شدي، وقتي بغض كردي ولي دليل گريه كردن پيدا نكردي، بدون دل خدا برات تنگ شده و مي‌خواد صداش كني.
8851 ... 912:
امام صادق عليه‌السلام: هر كه زبانش راست گويد عملش پاك شود. هر كه خوش‌نيت باشد، خدا روزي‌اش را زياد مي‌كند، هر كه با خانواده‌اش خوش‌رفتاري كند، خدا عمرش را دراز مي‌كند.
8671 ... 915: به كعبه گفتم تو از خاكي منم خاك چرا بايد به دور تو بگردم
ندا آمد تو با پا آمدي بايد بگردي برو با دل بيا تا من بگردم
4599 ... 911:
بر روي حسين نور داور صلوات بر موي ابوالفضل دلاور صلوات
با عشق حسين و آن ابالفضل رشيد بفرست تو بر اين دو برادر صلوات
8359 ... 919: دوست‌هاي خوب مثل ستاره‌ها هستند. حتي وقتي نمي‌بيني‌شون، مطمئني و خيالت راحته سر جاشونن.
2946 ... 912: معلم عظيذم اذ عينكه بح من خاندن و نوشطن ياد دادي مطشكرم.
1049 ... 913 (آتشكار از اصفهان):
تويي صفاي ضميرم چرا نمي‌آيي چرا بهانه نگيرم چرا نمي‌آيي
اگر حجاب ظهورت وجود تار من است خدا كند كه بميرم چرا نمي‌آيي
3558 ... 912: امام صادق عليه‌السلام: شيعيان ما را هنگام اول وقت نماز امتحان كنيد.
4470 ... 912: ضد حال مي‌دوني چيه؟ كچل بره مو بكاره، اسمش براي حج در بياد.
1835 ... 911:
عشق يعني اشك توبه در قنوت خواندنش با نام غفار الذنوب
عشق يعني چشم‌ها هم در ركوع شرمگين از نام ستار العيوب
عشق يعني سر سجود و دل سجود ذكر يارب يارب از عمق وجود
3558 ... 911:
اگر مثل اشك توي چشمام بودي، واسه موندنت تا آخر عمرم گريه نمي‌كردم.
4552 ... 935: وقتي به آسمون نگاه مي‌كنم تو رو مي‌بينيم، وقتي به ماه نگاه مي‌كنم، تو رو مي‌بينم، وقتي به ستاره‌ها خيره مي‌شم، تو رو مي‌بينم، مي‌شه بري كنار؟!
6638 ... 913: به اميد روزي كه تمام پيامك‌هاي دنيا اين باشد: مهدي آمد.
6146 ... 0913:
تو كه آهسته مي‌خواني قنوت گريه‌هايت را
ميان ربناي سبز دستانت دعايم كن

همچنين با تشكر از اين عزيزان: 4326 ... 0913،‌ 6824 ... 935 (اسفراين) ، 2523 ... 918 . 3085 ... 0912، 3164 ... 0913 (ا. غلامي از جواديه رفسنجان)،9450 ... 0913 (ميم فاتحي از بروجن)، 4983 ... 0912، 6019 ... 0935،7165 ... 0918،7775 ... 0935، 6477 ... 0912، 8507 ... 0916 (حسنوند از اليگودرز)، 5109 ... 0912، 1713 ... 0912، 5617 ... 0912، 5617 ... 0912، 8175 ... 0935 (ا. متاجي از نوشهر)، 7314 ... 0912، 0365 ... 0936، 4617 ... 0912، 2946 ... 0912، 8857 ... 0912 (حيدري از تهران)، 6477 ... 0912، 9654 ... 0919، 4825 ... 0913، 6146 ... 0913، 1564 ... 0912، 4599 ... 911 (حسيني از لنگرود).

مقالات تصويري

مقالات تصويري، مقالاتي هستند كه به جاي استفاده از كلمات و جملات، با يك نگاه و با ساده‌ترين راه مطالب را به خواننده منتقل مي‌كند. در اين صفحه از اين‌گونه تصاوير استفاده كرده‌ايم. شما مي‌توانيد براي هر كدام از تصاوير يك يا چند آيه از قرآن كريم كه بيانگر پيام آن تصاوير باشد را انتخاب كنيد و به دفتر ماهنامه ارسال كنيد. به سه نفر از كساني كه آيات متناسب را، با ذكر شماره تصوير ارسال كنند، به قيد قرعه جوايزي اهدا مي‌شود.

1

2

سربازان اسراييلي از يك نوجوان 13 ساله به عنوان سپر انساني استفاده مي‌كنند.

بانوي معترض در همايش مطبوعاتي، دستان خون‌آلودش را به رايس، وزير امور خارجه آمريكا نشان مي‌دهد.

3

كفش بي پا
پاي بي كفش

4

سربازان آمريكايي به صف شده‌اند و دعا مي‌كنند تا پيروز شوند بر ... اين كودكان معصوم.

گفت‌وگو با خدا
لطفاً خودتان را معرفي بفرماييد.
إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ؛ منم خداي يکتا ، پروردگار جهانيان.
خدايا دوست داريد به چه اسمي خوانده شويد؟
وَلِلّهِ الأَسْمَاء الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا؛ همه نام‌هاي خوب از آن خداست. با آن‌ها خدا را بخوانيد. اعراف/180.
خدايا، مي‌توانم بپرسم، چرا ما آدم‌ها را آفريدي؟
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ؛ من جن و انس را نيافريدم، مگر آن‌که مرا به يکتايي پرستش کنند. ذاريات/56.
انسان دوست دارد بداند، چقدر با شما فاصله دارد؟
وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ؛ ما از رگ گردن به او نزديک‌تريم. ق/16.
خداوندا، در حالي‌که برخي مردم ما فقير هستند، بعضي‌ها فقط به فکر منافع خود هستند و به چيز ديگري جز پول نمي‌انديشند. براي آن‌ها چه پيامي داريد؟
... وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَـذَا مَا كَنَزْتُمْ لأَنفُسِكُمْ فَذُوقُواْ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ ؛ کساني که زر و سيم ذخيره مي‌کنند و در راه خدا انفاق نمي‌کنند، آن‌ها را به عذابي دردناک بشارت ده. روزي آن طلا و نقره در آتش گداخته شود و پيشاني و پشت و پهلوي آن‌ها را به آن داغ کنند و در آن روز به آن‌ها گفته شود: اين است نتيجه آن چه از زر و سيم براي خود ذخيره مي‌کرديد. توبه/34 و 35.
اگر ممکن است بفرماييد مردم چه چيزي را در راه خدا انفاق کنند؟
وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ؛ آن‌چه زايد بر نيازهاي ضروري زندگي‌شان است. بقره/219.
خدايا، با وجود آن‌که ما دشمنان زيادي در دنيا داريم که مجهز به سلاح‌هاي مخرب هستند، آيا اميدي به پيروزي هست؟
وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ؛ آري، ما اين‌گونه اراده کرديم که بر مستضعفين جهان منت گذاريم و آنان را پيشوايان حق و وارث آن قرار دهيم. قصص/5.
خدايا، عده‌اي معتقدند که با دشمنان از در مذاکره و سازش وارد شويم، ممکن است در اين مورد راهنمايي بفرماييد؟
وَلاَ تَرْكَنُواْ إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ اللّهِ مِنْ أَوْلِيَاء ثُمَّ لاَ تُنصَرُون؛ هرگز سزاوار نيست که شما با ظالمان هم‌دست شويد که در آن صورت آتش کيفر آنان شما را هم خواهد سوزاند. هود/113.
وَلاَ يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىَ يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُواْ؛ کافران هميشه با شما دشمني و جنگ خواهند داشت، تا آن‌که اگر بتوانند شما را از دين‌تان بگردانند، البته اگر بتوانند. بقره/217.
با تشکر و سپاس بسيار از اين‌که جواب سؤالات مرا داديد. اگر در خاتمه سخني براي مردم داريد بفرماييد.
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ؛ مردم، خداترس و پرهيزکار باشيد که زلزله روز قيامت بسيار حادثه بزرگ و واقعه عظيمي است. حج/1.
منبع: اينترنت

در اردوگاه

راهنماي برگزاري اردوهاي قرآني
يكي از مسائلي كه مراكز آموزشي قرآني با آن مواجهند، ايجاد نشاط در قرآن‌آموزان است. برگزاري اردوهاي تفريحي ولو بسيار كوتاه و مختصر، نشاط فراواني را در قرآن‌آموزان تزريق مي‌كند. البته برگزاري اين اردوها بايسته‌هايي دارد. در اين صفحه برآنيم تا به تبيين اين بايسته‌ها بپردازيم.
پيش از اردو
ـ دقت لازم در زمان برگزاري اردو به نحوي كه مقارن با ايام امتحانات، سرما يا گرماي بيش از حد و ... نباشد.
ـ بررسي و تأييد مكان برگزاري اردو.
ـ پيش‌بيني و تصويب بودجه برگزاري اردو و منابع مالي.
ـ محاسبه تعداد افراد شركت‌كننده و به حسب آن پيش‌بيني تعداد مربيان مورد نياز، وسايل نقليه و ... .
ـ تقسيم وظايف و تعيين كادر اجرايي و توجيه كامل آنان.
ـ ثبت دقيق نام و مشخصات كامل افراد (سال، سطح، جنس و ...).
ـ دريافت رضايت‌نامه كتبي از سرپرست و احراز صحت امضا.
ـ احراز سلامت شركت‌كنندگان از طريق دريافت معاينه پزشكي يا برگه تندرستي.
ـ صدور كارت شناسايي براي افراد.
ـ برگزاري جلسه توجيهي با حضور همه شركت‌كنندگان و ارائه تذكرات لازم به آن‌ها.
ـ بيمه حوادث و غرامت تمامي شركت‌كنندگان از طريق يكي از شركت‌هاي معتبر بيمه.
ـ اعلام زمان و مكان تجمع افراد و هم‌چنين زمان و مكان بازگشت به طور دقيق.
ـ گرفتن معرفي‌نامه معتبر از مركز اعزام‌كننده با درج نام و نام خانوادگي مسئول اردو و تعداد نفرات خطاب به مراكز فرهنگي، تفريحي،‌ انتظامي و ... جهت همكاري يا تخفيف ويژه.
ـ تهيه جدول زمان‌بندي شده اردو به صورت روزانه و ارائه رونوشت آن به مسئولين بخش‌هاي مختلف اردو.
ـ خودداري از برگزاري اردوي مختلط دختران و پسران. حتي براي اردوي خردسالان هم بايد اين قاعده را رعايت كرد.
ـ صدور برگ مأموريت براي مسئولين اردو، منطبق با ضوابط قانوني.
ـ پيش‌بيني اعزام يك يا چند نفر از برادران متعهد و متأهل همراه با كاروان خواهران.
ـ پيش‌بيني حضور امدادگر، همراه با تجهيزات لازم به همراه كاروان با هماهنگي سازمان هلال احمر.
وسايل نقليه
ـ شناسايي و پيش‌بيني وسايل نقليه متناسب با تعداد شركت‌كنندگان به طور استاندارد.
ـ تدارك وسايل نقليه داراي معاينه فني، بيمه سرنشين و هماهنگي و توجيه كامل رانندگان.
ـ كنترل و نظارت بر راننده‌ها نسبت به رعايت حد مجاز سرعت، مقررات راهنمايي و رانندگي و شئونات اسلامي و اخلاقي. ترجيحاً رانندگاني انتخاب شوند كه صبر و حوصله بيش‌تري داشته و خوش اخلاق باشند.
ـ هماهنگي لازم در زمان حركت وسايل نقليه به صورت كارواني.
ـ خودداري از سوار كردن افراد بيش از حد مجاز در اتوبوس‌ها.
ـ پرهيز از به‌كارگيري وسايل نقليه غير استاندارد (باري، سنگين و ...) جهت اياب و ذهاب شركت‌كنندگان.
مسير حركت
ـ پرهيز از پراكنده شدن افراد در صورت توقف اضطراري و مراقبت نسبت به عدم عبور افراد از عرض جاده‌ها.
ـ پرهيز از پراكنده نمودن افراد بدون حضور سرپرست يا سرگروه.
ـ انتخاب مسير مناسب حركت؛ به‌گونه‌اي كه از اماكني از قبيل امام‌زاده‌ها، موزه‌هاي جذاب، كتاب‌خانه‌ها، مكان‌هاي علمي و تاريخي و ... كاملاً بهره‌برداري شده و با توضيحات مربي تاريخچه يا اعمال و آداب اين اماكن به شركت‌كنندگان تفهيم گردد.
ـ عدم توقف در كنار رودخانه‌ها و درياچه‌ها مگر با حضور ناجي غريق و در فضاهاي كنترل شده.
ـ حتي‌‌الامكان مسير حركت، تازه، كوتاه و جذاب باشد تا وقت زيادي از افراد در داخل وسيله نقليه نگذرد و تكراري بودن مسير موجب كسالت آنان نگردد.
ـ در طول مسير رفت و برگشت در هر اتوبوس يك مربي حضور داشته باشد. روحاني اردو نيز به صورت گردشي در همه اتوبوس‌ها حضور يابد. برنامه‌هاي كوتاه و جذاب داخل وسايل نقليه مي‌تواند تأثير زيادي داشته باشد: خواندن دسته‌جمعي دعاي سفر، اجراي مسابقات كوتاه، لطيفه‌هاي خوش‌مزه، سرودهاي جمعي، معرفي افراد و ... .
ـ توجيه رانندگان نسبت به حركت در مسير از قبل تعيين شده.

با خوانندگان

از لابه‌لاي نامه‌ها:
خانم سوده قوي‌فرد از آبادان:
ـ در هر شماره مطالبي براي تقويت انگيزه قرآن‌آموزان چاپ شود.
ـ مسابقه عكاسي هم به مناسبت‌هاي مختلف برگزار كنيد و بهترين عكس‌ها را در مجله چاپ كنيد.
خانم سميه رييسي از گرگان:
ـ مجله دير به دست مشتركان مي‌رسد.
ـ از خاطرات قرآني مقام معظم رهبري، داستاني‌هاي ائمه اطهار عليهم‌السلام، آيات موضوعي قرآن هم استفاده شود.
ـ مطالبي در مورد موفقيت در امور قرآني هم چاپ كنيد.
خانم فائضه فاميل‌ روشناس از همدان:
ـ بخش‌هاي پيامبران ناشناخته و استفتائات را دوباره در مجله اضافه كنيد.
ـ در طراحي‌هاي داخل مجله دقت بيش‌تري شود.
نامه‌هاي رسيده:
اراك: حميده فرجي، سيدرضا هزاوه، فرنوش‌سادات هزاوه، مريم برخورداري، فهيمه‌سادات هزاوه، هديه كريمي.
اصفهان: فاطمه شريفي، محمدحسين بابااحمدي، زهرا شريفي.
بيرجند: آمنه بخشي‌نژاد، فرزانه شكوهيان، سمانه الادري.
تاكستان: زهرا اكبري، زهره‌سادات ميرالماسي.
تهران: زهرا شريعت‌پناه، رامين خداوندي.
زرين‌شهر: صديقه همتي‌برام، ناهيد محمدي‌لو.
زنجان: ليلا برومند.
سده لنجان: فاطمه دري.
غازيان: مرضيه صادق‌پور.
فيروزكوه: رقيه كليچ.
قم: سيده‌عذرا سيدي، نرگس علي‌بابايي.
كاشان: معصومه سعيدي‌فرد.
گرگان: سميه رييسي.
همدان: فائضه فاميل روشناس.

جدول

جدول شماره 33
محمدكاظم صباغي
پاسخ‌هاي اين جدول همه 6 حرفي مي‌باشد كه بايد در خانه‌هاي اطراف شماره‌ها قرار گيرند. خانه شروع جواب و جهت حركت را بايد با توجه به جواب‌هاي ديگر جدول تشخيص دهيد.
براي راهنمايي شما، يك خانه از جدول مشخص شده است.
1. يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُّخَلَّدُونَ ..... وَأَبَارِيقَ
2. وَالنَّخْلَ ..... لَّهَا طَلْعٌ نَّضِيدٌ
3. إِنَّهَا سَاءتْ مُسْتَقَرّاً .....
4. وَقَالَ رَبِّ ..... أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ
5. فَلَمَّا جَاء السَّحَرَةُ قَالُوا ..... أَئِنَّ لَنَا لَأَجْراً
6. يَا نِسَاء النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِّنَ .....
7. أَخْرَجَ مِنْهَا ..... مَرْعَاهَا
8. النَّبِيُّ أَوْلَي بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَ ..... أُمَّهَاتُهُمْ
9. ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانَت تَّأْتِيهِمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَكَفَرُوا ..... اللَّهُ
10. إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا ..... وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
11. فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ ..... نِصْفُ مَا عَلَي الْمُحْصَنَاتِ
12. وَآتَيْنَاهُ ا..... فِيهِ هُدًي وَنُورٌ وَمُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ
13. وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَ ..... كُلٌّ مِّنَ الصَّابِرِينَ
14. إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ ..... وَأَغْلَالاً وَسَعِيراً
15. رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ ..... وَالْعَنْهُمْ لَعْناً كَبِيراً
16. لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا ..... لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ
17. قَالَ ..... أَلَمْ تَعْلَمُواْ أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُم مَّوْثِقاً
18. إِنَّمَا ..... عَلَي الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ
19. فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ ..... وَعَلَي اللّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
20. وَاضْرِبْ لَهُم مَّثَلاً أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءهَا الْـ .....
21. قُلْ أَفَرَأَيْتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ إِنْ ..... اللَّهُ بِضُرٍّ
22. الَّذِينَ طَغَوْا فِي ..... فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ
23. قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالإِثْمَ ..... بِغَيْرِ الْحَقِّ
24. هُوَ يُحْيِي ..... إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
25. وَلَن ..... أَبَداً بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمينَ
26. ..... سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللّهِ
27. قَالَ ..... عَلَي خَزَآئِنِ الأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ
28. وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَاء اللَّهِ إِلَي النَّارِ فَهُمْ .....

مهلت ارسال: 86/11/20

نام‌و نام‌خانوادگي: سن: استان: شهر: كدپستي:
نشاني:

برندگان جدول شماره

اشتراك و نظرسنجي

حافظان قرآن، طلاب، دانشجويان و قران‌آموزان جامعه‌القرآن‌الكريم با ارائه معرفي‌نامه يا كپي كارت شناسايي معتبر مي‌توانند از تخفيف ويژه بهره‌مند شوند.
شماره حساب: 174268/59
حساب جام بانك ملت
شعبه آموزش‌وپرورش قم

نام: نام خانوادگي: سن:
جنس: زن مرد تحصيلات/ رشته:
خواستار اشتراك جديد تمديد اشتراك ماهنامه نسيم وحي به مدت يك‌سال شش ماه مي‌باشم.
اولين شماره درخواستي ............. تعداد درخواست ....................
نشاني مشترك: .استان .......................شهر ............................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................................................................
كدپستي: ................................................. تلفن: ................................................... تلفن همراه: ....................................................

اگر قبلا از مشتركان نشريه بوده‌ايد، شماره اشتراك خود را در اين كادر بنويسيد.
مبلغ.......................................به عنوان هزينه اشتراك نقداً يا با فيش شماره ............................به جامعه‌القرآن‌الكريم پرداخت شد.
توجه: اصل فيش پرداختي را به همراه فرم اشتراك ارسال كنيد.
امضا مشترك

هزينه اشتراك	با تخفيف	بدون تخفيف
6 ماهه	18000 ريال	21000 ريال
يكساله	36000 ريال	42000 ريال

فرم نظرخواهي از خوانندگان ماهنامه نسيم وحي 10
1. از چه زماني با ماهنامه نسيم وحي آشنا شده‌ايد؟
2. چگونه با اين نشريه آشنا شديد؟ از طريق شعبه جامعه‌القران‌الكريم از طريق دوستان موارد ديگر . . . . . .
3. مجله چگونه به دست شما مي‌رسد؟ اشتراك شعبه جامعه‌القران دوستان موارد ديگر . . . . . .
4. آيا از نحوه دريافت نشريه رضايت داريد؟ چرا؟
5. چه حجمي از مطالب نشريه را مطالعه مي‌كنيد؟ همه مطالب سه چهارم مطالب نيمي از مطالب كمتر
6. نظر شما درباره حجم مجله و تعداد صفحات آن چيست؟ كافي و مناسب است كم است زياد است
7. به نظر شما كدام بخش‌ها مفيدتر است و كدام بخش‌ها را نمي‌پسنديد؟
بخش‌هاي مفيد:
بخش‌هاي غيرمفيد:
8. به نظر شما كدام بخش از مطالب با محورهاي اصلي ماهنامه هم‌خواني ندارد؟
9. حذف كدام بخش از نشريه را پيشنهاد مي‌كنيد؟
10. اضافه شدن چه مطالبي را به نشريه پيشنهاد مي‌كنيد؟
11. نظر شما درباره سطح علمي مطالب مجله چيست؟ ساده و روان است مناسب و قابل فهم است پيچيده و ديرفهم است
12. چنان‌چه پيشنهادي و انتقادي درباره بخش‌هاي مختلف نشريه داريد، بنويسيد.

مشخصات
نام و نام‌خانوادگي: جنس: زن مرد سطح تحصيلات: رشته تحصيلي:
ميزان حفظ قرآن: تاريخ تولد: شهرستان: محل كار:
نشاني و تلفن:

در محضر عارفان

#